Skip to content

from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

Reviewed by Thomas Michael Duncan

In reading Yoko Tawada’s latest novel, it is impossible not to consider the vast ways in which the world a person inhabits differs from the world of his or her ancestors. Many features remain the same, of course, and there is typically an overlap in time and space, but even in the short span of a generation or two, so much changes.

Memoirs of a Polar Bear follows three generations of polar bears, and with each generation, not only are there changes in culture, politics, and technology, but the degree of anthropomorphization sharply decreases. In the first chapter, an unnamed polar bear living in a Cold-War era Soviet Union openly and clearly communicates with human beings through both speech and writing. No indication is ever given to suggest that these abilities are out of the ordinary for a polar bear. In the following chapter, Tosca, the first bear’s daughter, lacks the ability to read or write. Tosca, like her mother, is a circus performer, and one of her handlers suggests teaching her to spell words as a stage trick, but the idea is shot down and deemed impossible. Still, she finds a way to communicate with at least one human, but she is only able to do so through a strange sort of thought-transmission in a dreamlike state. And in the final chapter, Knut, Tosca’s son, is able to speak to other animals but is completely incapable of communicating with humans except through physical gestures. In a novel largely concerned with self-identity and isolation, these changes serve to demonstrate the disconnect between all individuals, even ancestors and their descendants.

A novel with non-human protagonists can be a lot to ask of readers, but there is certainly a reward to this risk. In this instance, it allows Tawada to examine the human race from an outside perspective. Many things that humans take for granted as normal or commonplace can be presented as strange or bizarre though the eyes of a polar bear. As Tawada’s first bear says:

The animal world is not without its culinary oddities . . . But this is nothing compared to the curiosities beloved by human beings: the greases they smear on their cheeks, the thick liquid they color their claws with, tiny little sticks they probably use to pick their noses, bags for temporarily storing things that will later be thrown away, the paper they use to wipe their bottoms, the round plates made of paper for throwing away, and the notebooks for children with a panda bear on the front cover.

Although these bears traverse human society to varying degrees, they are never truly accepted into the fold, and their otherness is always front and center. Cruel children use what might be considered racial slurs, like “snow child” and “snout face.” Even other animals are offended when Knut admits to never having been to the North Pole. This specific moment will certainly be uncomfortably familiar to people of color living in the United States, who are all too often asked to explain where they are from, as if their skin color alone casts them as outsiders.

Halfway through Knut’s chapter, he meets the zoo’s sun bear and engages in a conversation. The sun bear laughs at Knut for speaking in the third person, which both angers Knut and forces him to reexamine his sense of self: 

Knut was Knut. Why shouldn’t Knut say Knut?. . . What a strange phenomenon!

Wanting to avoid ridicule, the polar bear adopts the use of a first-person pronoun, and at this moment, the narrative changes from third-person narration to Knut’s first-person perspective. Or, rather, it becomes apparent that Knut has been the narrator of the chapter all along, only referring to himself in the third person. Here readers are forced to reconsider the preceding pages in a new light, with the understanding that Knut, not some invisible third party, has been the author of his own story. The other characters––Knut’s caretakers and fellow zoo animals––have been presented only as Knut perceives them. This is another example of the way Tawada takes risks in her writing. It’s possible that this perspective change could confuse or frustrate readers instead of enhancing their understanding of the story, yet the risk pays off, and Tawada allows readers to share a sense of Knut’s first-person epiphany by saddling them with a sudden realization of their own.

Despite the serious themes throughout the story, Tawada’s prose is never plain or rigid. Every scene is fully adorned with vivid imagery. Perhaps the most captivating examples are the descriptions of the stage tricks that the animals perform:

My spine stretches tall, my chest broadens, I tuck my chin slightly before the living wall of ice, unafraid. It isn’t a battle. And in truth this ice wall is really just warm snowy fur. I gaze up and discover two black pearl eyes and a moist nose. Quickly I place the sugar cube on my tongue and stick it out as far, and as high as I can. The polar bear bends down toward me slowly. She bends first at the hip, then at the neck, balancing on her hind legs. She exhales forcefully, and the smell of snow streams powerfully from her throat. Then her tongue swiftly and skillfully snatches the sugar from my mouth. Has one mouth touched the private interior of the other or not?

The novel’s eldest bear describes writing as a “dangerous acrobatic stunt.” In Memoirs of a Polar Bear, Tawada executes this stunt with the effortless grace of a seasoned circus performer.  

from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation
from the December 2016 issue: The World on Stage: Micro-Plays in Translation

December 2016
The World on Stage: Micro-Plays in Translation

from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

Reviewed by Gordon Slater

The Midwife by Katja Kettu, published by Amazon Crossing and translated deftly from the Finnish by David Hackston, is Kettu’s English debut. The novel received widespread acclaim in Finland and was turned into a feature film of the same name in 2015. Born in 1978, Kettu is an award-winning author, filmmaker, and columnist, and she has published several novels and a collection of short stories. Hackston is a graduate of University College London and a frequent translator of Swedish and Finnish literature.

Set during the final years of the Second World War in Northern Finland, The Midwife follows a torrid and tragic affair between a Finnish nurse, Helena, and her lover, an SS officer and photographer named Johannes Angelhurst. With a complex plot, shifting narrators, and a nonlinear timeline, Kettu builds a careful world to explore a personal story amid the political drama of international conflict, balancing delicate and powerful eroticism with brutal and casual human suffering.  

Helena is an orphan and was raised as an outsider––a product of the despised politics of a communist father and the sins of a prostitute mother––and lacks a complete sense of her own beauty and power in comparison with her peers. Referred to as “Weird-Eye” by her adoptive family and other Finns because of a lazy eye that marks her as imperfect, it is widely assumed that she is barren. Johannes is the son of a German WWI veteran, Fritz Angelhurst. The war turned Fritz into a pacifist and in the feverish years of the 1930s, a young Johannes saw his father’s resistance to Nazi war rhetoric as weak. Fritz’s pacifism and his skeptical view of the promises of nationalism only fuel Johannes’s war hunger, leading the young man to join the SS in pursuit of the glory of Nazi ideals. He becomes an officer and, lacking the technical skill to become a pilot, is recruited as a photographer to document the German advance into Eastern Europe. Helena, in turn, is trained as a midwife, with a combination of modern medicine and ancient, near-magical folkloric tradition. Her art allows Helena a unique social role, affording freedom and access that few could enjoy during a time of war. At one point, Helena observes:

I had knowledge, and with that came the freedom to come and go as I pleased.

In Helena’s and Johannes’s world, where thousands of German, Finnish, and Russian soldiers spread along the front, extramarital affairs flourished and pregnancy became a symbol of both the social problems of the war and the mundane, intimate realities of human interaction. The offspring of affairs between German soldiers and Finnish women embodied the complexity of the two nations’ relationship––from 1939 to 1944 Finland was at war with Soviet Russia and allied with Nazi Germany; in 1944, Finland signed a truce with Allied powers and turned to fight against Germany over territory in northern Finland, in what was to become known as the Lapland War.

At the outset of the novel, Helena meets and falls in love with Johannes when he photographs a birth she is assisting, and determines to follow him to the Russian POW Camp, Titovka, where he has been assigned. On the northern edge of Finland, where the land meets ice, Helena and Johannes connect, though their love is defined in part by what they do not know of each other. Describing the far north, Helena explains:

Out here at the edge of the world, it sometimes seems that nobody is who they claim to be, that everyone is lying and folks believe their lies.

Johannes, in particular, struggles to know even himself. As an SS officer in Ukraine, he participates in the infamous massacre at Babi Yar, one of the early atrocities in what would become systemized extermination of European Jews and other “undesirables.” As a photographer, Johannes bears witness to the killing, documenting it for posterity. During the murder at Babi Yar, Johannes is hit in the head by a stray bullet and, though he survives, he cannot remember anything specific about his involvement in the genocide. Further, Johannes is increasingly dependent on amphetamines through the novel, “medicine” he takes to quell nightmares, depression, and to give his work at the camp a sense of the purpose he sought when joining the Nazi cause.

Kettu positions Johannes as a photographer partly to address the horror of bearing witness to cruelty, as distinct from directly experiencing or inflicting suffering. Taking photographs separates Johannes from the materiality of the death he witnesses, allowing him to retreat behind a medium with rules and order. Helena’s father, a spy working for both sides, writes in a letter explaining his duplicity that “war has its own laws.” For Johannes, the reality of genocide cannot mirror the majesty of his hope in the Nazi identity, so he denies it, accepting his amnesia and ignoring the nightmares that plague him. When he is assigned to dig a pit at the POW camp, Johannes seems to believe that it is truly to be a swimming pool and not a mass grave. In his relationship with and desire for Helena, though, Johannes is stripped of some of the protection amnesia and photographic distance offered. His identity split between the need to maintain a careful order so as to not lose his faint grasp on sanity and the disorder of the raw, deep draw of his love for Helena, he says: 

The lens was my protective wall, my peephole into the outside world. I don’t want to build such walls between us. I have no desire to photograph you. I want to enter your state, your spirit, for the wind to creep beneath our skin and for us to be one.

The traumatized SS officer and the outcast Finnish nurse find their love at the very edge of civilization, in a cabin in a remote Fjord they discover after crashing their car. The place is desolate and gives them room to discover each other and to unearth both powerful desire and love. Johannes is surprised at both Helena and his own feelings for her: “Wild-Eye is a fierce woman. She’s frightening because she’s not afraid of me . . .” In the midst of the larger machinations of the conflict, Helena and Johannes’s love is deeply personal, defying the morality of peace or the rigid, brutal order of war. In their tiny cabin by the ocean, they find each other––fragile and rejected––and the connection endures.

In a letter to his daughter, Helena’s father writes:

More often than not that’s precisely what folks want, to glide through the following day and beyond, far across the horizon, far into the distance where the sky creaks on its hinges.

The safety and isolation of this fantasy speaks to Johannes and Helena’s brief, imperfect affair. Kettu jumps back and forth in time, shuffling the narrative into fragments the reader collects piece by piece, slowly revealing a complexly woven plot. The result is a juxtaposition of brutal and tender moments, sometimes without the stability of context, evoking the rapidly shifting, stark paradoxes of a world at war, of people living among death. The love affair is an escape from the brutality of rape, murder, and genocide that the novel depicts, and Kettu uses this dichotomy to question the possibilities of narrative resolution, of hope and satisfaction, amidst rupture and violence. The novel is honest in its display of both pain and love, though, and Kettu seems most fascinated by the personal gaps that emerge in the large, canonized history of World War II. 

from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

Reviewed by Carla Baricz

Originally published by Edizioni E/O in Italian in 2003 and then progressively augmented with new material in subsequent editions, Elena Ferrante’s Frantumaglia features short notes and meditations by Ferrante, carefully selected correspondence between Ferrante and her publishers, as well as a variety of interviews with both Italian journalists and members of the international press. As Sandra Ozzola––one of the publishers of the edition––informs readers, this carefully culled selection of documents was made available in order to illuminate “the internal history” of Ferrante’s “motivations, of the struggle to give them shape, and how they changed over time.” The book is aptly titled. Together, the brief meditations, interviews, and letters make up a jumble of frantumaglia: scattered “bits and pieces whose origin is difficult to pinpoint,” a “vortex of debris, a whirlwind of thoughts-words,” “splinters” of the mind that offer tantalizing insights into Ferrante’s imagination, interests, and views. 

This fragmentary collection was originally envisioned as a companion book that would give readers some sense of Ferrante’s thoughts about the nature of her work, drawing together documents that could “without too many veils, and by making use of various fragments, notes, explanations, even contradictions, accompany the works of fiction” in some useful way. What is now Part I of the collection––letters, notes, and interviews relating to Ferrante’s work up to and including The Days of Abandonment (Edizioni E/O, 2002)––was later supplemented by a second edition, which included the material which “update[d] the book through The Lost Daughter” [Edizioni E/O, 2006]. Subsequently, Ozzolla and her partner Sandro Ferri released a third edition occasioned by the “reprint [of] Frantumaglia in Italy [. . .] enhanced with a collection of the interviews that Elena has done since the publication of the four installments [2011-2014] of My Brilliant Friend or the Neapolitan Quartet, as it’s called in English.” Ann Goldstein’s English translation is based on this third edition.

Presumably in Italy, collections of interviews, and/or letters and meditations like Ferrante’s Frantumaglia, are not only commonplace but the norm, as they are in France, Spain, Germany, and indeed in most of Europe. The published cahier, the book of conversazioni, the collection of pubblicistica—these are well known forms in which writers collect their meditations and the documents that they have allowed to gather dust in desk drawers. Writers often also use such encompassing genres in order to gather together interviews that otherwise would be lost or inaccessible, to meditate on their craft with its other practitioners, or to engage in polemics. However, Ferrante is not most writers, and this family of related genres that seem to enhance––or at least to enlarge––most writers’ lists of publications does her a disservice and seems to diminish her own. This is not because Ferrante does not understand the formal characteristics of this related group of genres, but because such genres, in their most basic form, depend on the concept of the author as a figure of auctoritas, as a figure who as auctor, as “producer / progenitor” of the work, has authority over it. Such collections are intended for readers already familiar with the writer’s oeuvre, who at the same time wish to know more about the writer herself. They turn to such collections with the implicit belief that the writer’s comments or pronouncements on her works are relevant to one’s understanding of them. These genres are the stuff of which biographies and literary criticism often are made because they are so thoroughly grounded in the idea that knowledge of the author’s life and his or her views matter: that the author can illuminate the work. 

Ferrante and her publishers are keenly aware of this fact. After all, the work is titled Frantumaglia: A Writer’s Journey. The volume advertises itself as detailing Ferrante’s inner journey from Troubling Love to the Neapolitan Quartet. It, too, seems grounded in the idea of the author as auctoritas. The title and table of contents imply that this author’s life and thoughts are important to an understanding of the works she has produced. And yet, despite having agreed to the proposed form of the collection, Ferrante gives readers very little concrete information about that journey. She maintains, as she has all along, that “I don’t think one can know more about a work by having information about the reading habits and the tastes of the one who wrote it.” She insists that “I don’t think that the author ever has anything decisive to add to his work” and affirms that the author is “present” in her work, and that is all the presence one can and should expect. She denounces the “media attention” that has “accustomed readers to the idea that the producer of the work counts more than the work [,] as if to say: I will read you because I like you, I have faith in you, you are my small god.” 

Unfortunately, this denunciation clashes with the very premise of the book in which it is found. One publishes the cahier, the conversazioni, the pubblicistica precisely because one has faith in the writer who has also published the book of poems that one loves, the novel one admires, or the play one saw performed. One buys such works for the same reason. Indeed, one is interested in the frantumaglia, “the jumble of fragments inside” or “the aquatic mass of debris that appears to the I, brutally, as its true and unique inner self,” because one is curious about the author of the novels, the plays, the poems. The implication here is that the author can and should be known outside of her works. Ferrante does not agree, but her belief that the author is superfluous to the text and can only be known in and through that text is at odds with the form of the book. 

This is not to say that the volume is completely lacking in biographical detail, and as much as Ferrante seems to disagree with the generic form, she acts as though she agrees with its premises. It is these fractured fragments of life, as few and far between as they are, that make up the best material in the collection. Ferrante dazzles when she narrates the world in which she grew up and in which she now lives. She is brilliant on her experience of the tensions between social classes in contemporary Italy, on Elisa Morante’s novels, which she loves, on Caravaggio, on books as miraculous entities that we receive unexpectedly, like the gifts of the Befana, the crone of Italian folklore who delivers presents to children on the eve of the Epiphany. She is brilliant in her discussion of the relationship between the city and the writer, her city and her writing, which she uses to breathe new life into the old metaphor of writing as weaving. She meditates on Walter Benjamin’s “city-labyrinth” and his mysterious Ariadne, who “preserves the art of getting lost” by controlling the thread that unwinds through the vast and threatening urban landscape, on her mother’s sewing machine and the swirls of colored thread with which her mother “weaves her spell,” transforming cloth into garments that will “become one with the body” of a Neapolitan woman, and on Dido, Virgil’s doomed Carthaginian queen, who in losing Aeneas’s love loses the “thread”––or the “art”––that would allow her to find her way through the “urban labyrinth” that her polis of “love” has become. She is brilliant on the question of why she is a feminist, on cultural stereotypes, on how important it is for her to write alone in a little corner. In other words, Ferrante is brilliant when she writes as if for a cahier. We learn about who she is as a writer, as an intellectual, and as a woman living in Italy at the beginning of the twenty-first century, by watching her mind at work, by reading her thoughts on culture, on literature, on Italy and its political and social ills. We learn about who she is by hearing about the winter afternoons she spent with the Aeneid as a young girl, or by thinking about Stanislaw Lem’s Solaris alongside her, or by reliving with her the memory of a first reading of Flaubert’s Madame Bovary.

Unfortunately, one must search for these snippets as though diving for pearls, both because Ferrante seems constantly at odds with her publisher’s expectations for the volume and because a substantial portion of the book is made up of interviews. When the interviewer is an engaging interlocutor, like Nicola Lagioia—who is himself a writer and who was Ferrante’s co-competitor for Italy’s highest literary honor, the Strega Prize—the questions are both engaging and broad enough to allow Ferrante the space to meditate on the topics that fascinate her. When Ferrante is engaged, she engages us. However, the acuity and perspicacity of the interviewers varies. A number of the interviews are disappointing not because Ferrante is not a thoughtful interlocutor or because the translator Ann Goldstein does not manage to convey Ferrante’s answers into supple English prose, but because the questions are repetitive and tired. More often than not, they center on Ferrante’s identity, even though Ferrante has made it clear that she has nothing more to say on the subject.

Frantumaglia is a difficult book to judge because its form and its publishers’ intentions seem at odds with Ferrante’s own intentions. The volume raises more questions than it answers: How is one meant to judge the publisher’s decision to print this work if in it Ferrante adamantly condemns “the editorial marketplace [that] is [. . .] preoccupied with finding out if the author can be used as an engaging character and thus assist the journey of his work through the marketplace?” Is this not what this “journey” collection does? Has the irony escaped Ferrante? Has it not? Does Ferrante provide such limited (and possibly false) biographical information, which simply reinforces the cultural and literary heritage in which her novels are steeped, in order to underscore the point that all one needs to know about an author can be found in her works? Might it be the case that every single one of those compelling autobiographical moments has its origins in––even derives from––a moment she describes in one of her novels? Is she constructing an auctor simply to teach her readers a lesson? Is this what Ferrante means by calling the book an “afterword?” We may never know, and the recent controversy caused by Claudio Gatti’s supposed revelation of the author’s identity only makes such questions more difficult to answer. Perhaps we should simply take pleasure in reading Goldstein’s elegant English prose and acknowledge the one idea that seems both indisputably true and central to everything that Ferrante writes: deep down we are all made up of “heterogeneous fragments that, thanks to impressions of unity––elegant figures, beautiful form––stay together despite their arbitrary and contradictory nature.”

Read an excerpt from Elena Ferrante’s Troubling Love

Read a review of Elena Ferrante’s The Lost Daughter

from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

เกมเศรษฐี

เด็กชายกำพล ช่างสำราญ  อายุเพิ่งห้าขวบ  เดินเตร็ดเตร่อยู่บริเวณหน้าห้องแถวคุณแม่ทองจันทร์  พ่อสั่งให้เขาคอย  “เอ็ง อยู่นี่ พ่อเอาน้องไปให้ย่าเลี้ยง  เดี๋ยวจะกลับมารับ”  เพราะคำว่า ‘เดี๋ยว’ กำพลเลยไม่กล้าเดินไปไหนไกล  เกรงว่าพ่อกลับมาจะไม่เห็น  จึงวนเวียนคอยมองทางเข้าหมู่บ้านตลอด
หลายวันก่อนบ้านของกำพลเกิดเรื่อง  พ่อกับแม่ทะเลาะตบตีกันเสียงดังไปถึงไหนต่อไหน  แม่เหวี่ยงพัดลมคอหัก  พ่อโยนกระติกน้ำร้อนข้ามหัวแม่ออกไปนอกบ้าน  ตกกลางคืนแม่พารถกระบะมาจอดหน้าบ้าน  ขนข้าวของขึ้นรถจนบ้านโล่ง  แม่จากไปโดยขี่มอเตอร์ไซค์นำ  รถกระบะบรรทุกของคลานตามช้า ๆ  พ่อเท้าสะเอวมองผงกหัวหงึก ๆ น้องชายวัยอีกสองเดือนจะครบขวบของกำพลร้องไห้จ้าอยู่ในบ้าน
กำพลคอยพ่ออยู่หน้าห้องเช่าซึ่งบอกคืนเจ้าของไปแล้ว  จับเจ่าอยู่กับกระเป๋าเสื้อผ้าสองใบ  ตอนกลางวันผู้ใหญ่ที่อยู่ห้องติดกันเรียกกำพลเข้าไป  ตักข้าวให้กินและป้อนคำถามไม่ได้หยุด
ผู้ใหญ่เกือบทุกคนวางใจว่าเด็กยังอยู่ในอีกโลกหนึ่ง  ผู้ปลอดซึ่งภารกิจมีอยู่มากมาย  จัตุรัสเล็ก ๆ กลางหมู่บ้านมีที่นั่งแสนสบายใต้ร่มไม้  มุมนี้เหมาะเจาะเพราะมองเห็นอะไรต่อมิอะไรได้ถ้วนทั่ว  ที่สำคัญมีร้านค้าตั้งเยื้องอยู่ด้านหลัง  ผู้มาจับจ่ายข้าวของต้องแวะพูดคุยกับกลุ่มคนใต้ร่มไม้สักคำสองคำเสมอ
กำพลตอบคำถามเรื่องพ่อกับแม่ไม่หยุดหย่อน  เขาเล่าซ้ำแล้วซ้ำอีกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น  บางรายเดินเข้ามาหา  บ้างกวักมือเรียก  ตอนบ่ายมีคนให้เงินไปซื้อขนมที่ร้านค้า  พอเดินผ่านเขาถูกเรียกเข้าไปใต้ร่มไม้  ผู้ใหญ่หกเจ็ดคนอยู่ที่นั่น
“พ่อไปไหนไอ้หนู”  กำพลไม่มีชื่อเล่น  ทุกคนเรียกไอ้หนู  เหมือนอย่างที่พ่อเขาเรียก
“เอาน้องไปให้ย่า”  กำพลตอบอย่างเคย
“แล้วเอ็งล่ะ ทำไมไม่พาไปด้วย”
“เดี๋ยวพ่อมารับไปอยู่โรงงาน”  กำพลตอบอย่างเคย
แล้วแม่ล่ะไปไหน  ทะเลาะกันเรื่องอะไรรู้มั้ย  แม่บอกหรือเปล่าจะไปอยู่กับใคร  ตีกันกี่ครั้งแล้ว  น้องกินนมแม่หรือเปล่า  ทำไมเราไม่ไปกับแม่  น่าสงสารจริงมีพ่อแม่อย่างนี้  พ่อมันไม่เกี่ยว  แม่มันมีชู้  เวรกรรมน่ะ  พ่อมันทิ้งเมียมาสองสามคนแล้ว
กำพลถือขนมค้างอยู่ในมือ  ตาลอยฟังคนนั้นพูดทีคนนี้พูดที  เขาเบื่อ  คอตก  คิดถึงพ่อและฝันถึงบ้านใหม่  ทั้งเหนื่อยและง่วงนอน  ความจริงกำพลไม่รู้เรื่องมากนัก  ได้แต่เล่าไปตามที่เห็น  ตอบคำถามมากเข้าเขาจึงรู้เรื่องของพ่อกับแม่มากขึ้นโดยไม่รู้ตัว  เขาเริ่มหงุดหงิดและโกรธเมื่อผู้ใหญ่บางคนบอกว่า  พ่ออาจทิ้งเขาไว้ที่นี่  พาน้องไปอยู่ที่อื่น  บางคนบอกว่าให้ถูกต้องเขาควรไปอยู่กับแม่  “ลูกสองคนต้องแบ่งกันเลี้ยง   พ่อเอาน้องไปแล้วคงตั้งใจทิ้งคนโตไว้ให้แม่”  กำพลใจเสีย  แต่ไม่เชื่อ  เริ่มเกลียดหน้าพวกผู้ใหญ่  เขาเลิกสนใจฟัง ชะเง้อมองต้นทางไม่วางตา
ผู้คนใต้ร่มไม้เตรียมตัวแยกย้ายเมื่อพูดคุยกันเสียจนอิ่มเอียน  แต่หญิงผู้หนึ่งจุดประกายขึ้นอีก  เธอมาซื้อน้ำปลาแล้วแวะเข้าใต้ร่มไม้
“เห็นแล้วสงสาร  เมื่อกลางวันเลยเรียกเข้าไปกินข้าว”  เธอส่งสายตาเอื้ออารีไปที่เด็ก   สร้างแรงสะเทือนต่อทุกคนอย่างถ้วนทั่ว  หญิงผู้นี้ชื่ออ้อยเป็นเมียของคนขับมอเตอร์ ไซค์รับจ้าง
“อืม... เห็นนั่งจ๋องเฝ้ากระเป๋าเลยให้เงินไปกินขนม  นั่นไงยังกินไม่หมดเลย”  ผู้พูดชื่ออ่อนเป็นเมียคนยามห้างสรรพสินค้า
ครั้นแล้วทุกคนเงียบ  ไม่มีใครคิดถึงการกระทำเยี่ยงนี้มาก่อน  คลื่นแห่งความอาทรนี้ก่อลมบางชนิดทำให้หลายคนปั่นป่วน
ลุงดำคนปะยางเอ่ยขึ้นบ้าง  “นั่นสิ เวทนามันแท้ ๆ”  แกส่งเสียงเรียก  “ไอ้หนู ถ้าพ่อยังไม่มาละก็คืนนี้ไปนอนบ้านลุงก็ได้”  และหันไปพูดกับคนข้าง ๆ “เด็กตัวนิดเดียว ที่นอนถมเถ”
ขณะกำพลมองลุงดำค้างอยู่  ไอ้หนูปฏิเสธโดยไม่ได้พูด  เขาไม่นอนกับใครเพราะประเดี๋ยวพ่อจะมารับ  หญิงผู้หนึ่งลุกขึ้น  เข้าไปจับมือเด็ก  “ไป ไอ้หนู กินข้าวเย็นซะก่อน พ่อยังไม่มาง่าย ๆ หรอก” กำพลงุนงง เดินตามแรงฉุดของหญิงผู้นั้น  เขายังไม่หิวข้าวและไม่อยากไปไหนกับใคร  กลัวว่าพ่อมาแล้วจะไม่เห็น  คนอื่น ๆ มองตาม  พูดกันว่านางทองใบทำน่าเกลียดเหลือเกิน ‘ทำอวดจะเอาหน้า’ ว่ากันอย่างนั้น
ทว่าจนห้าโมงเย็น  นางทองใบยังคงอยู่ในครัว  ข้าวในหม้อยังไม่สุก  กำพลซึ่งนั่งละห้อยอยู่กับกองกระเป๋าถูกเพื่อนบ้านใจดีอีกรายหนึ่งพาเข้าบ้าน  ยื่นจานข้าวโปะไข่เจียวหอมฉุยให้ตรงหน้า  ครั้นผู้ใหญ่เผลอ  ไอ้หนูยกจานข้าวเดินออกนอกบ้าน  กลับไปตรงที่วางกระเป๋า  เฝ้ามองยังหนทางที่จะเห็นพ่อกลับมา  น้ำตาเอ่อคลอและปากเริ่มเบะ  อีกครู่นางทองใบโผล่หน้าออกมาร้องเรียก  พอเห็นจานในมือเด็กนางเดินเข้ามาดูใกล้ ๆ
“ใครตักข้าวให้เอ็งหรือ”
“น้าเขียว”  กำพลบอกเสียงเครือ
นางทองใบกลับเข้าบ้าน  ปิดประตูเสียงดังปังใหญ่
หลังเวลาเลิกงาน  ถนนเข้าหมู่บ้านทั้งคนและรถเริ่มหนาตา  เด็กกลับจากโรงเรียน  คนงานทยอยกลับบ้าน  ครึ่งชั่วโมงแล้วกำพลเพิ่งกินข้าวได้แค่สองคำ  นัยน์ตาฉ่ำสะอื้นกระซิก  พอคนเดินผ่านเขาจะตอบว่าพ่อยังไม่มา  ตอบหนักเข้าเขายิ่งร้องไห้หนักขึ้น  ใครต่อใครพากันเข้ามาปลอบโยน  “บ้านของย่าอยู่ไกล คงมาถึงดึกโน่นละ”  “ถ้าไม่มีรถกลับก็คงต้องค้างคืนสักคืน”  “ไม่ต้องร้องไห้  ถ้าพ่อไม่มาคืนนี้นอนกับป้าก็ได้”  “อ้าว  ลุงบอกแล้วว่าคืนนี้นอนกับลุง”
ฟ้ามืดลงทุกที  กำพลถูกพามาที่ร้านค้า  ขนมถูกยื่นมาตรงหน้าเพื่อให้เขาหยุดร้องไห้  กระเป๋าถูกยกมาวางข้าง ๆ กำพลสะอื้นหนัก  ผู้โอบอ้อมอารียืนออกันจนเต็มหน้าร้านค้า  ทำนองว่าเป็นปัญหาที่ตนต้องร่วมแก้ไข  ส่วนใหญ่วิจารณ์กันถึงต้นเหตุที่ทำให้เด็กต้องตกอยู่ในสภาพเช่นนี้  แม่ไม่น่ามีชู้  พ่อไม่น่าลงมือตบตี   แม่ไม่ควรหนีเอาตัวรอด  พ่อมีเหตุผลอะไรจึงเอาน้องไปคนเดียว  เด็กตาปรือสะลึมสะลือ  อาการ สะอื้นเปลี่ยนเป็นสะอึก  และแล้วไอ้หนูหลับทั้งยังสะอึกอยู่อย่างนั้นในอ้อมกอดของใครคนหนึ่ง  ลุงดำยกกระเป๋าสองใบของเด็กไปที่ห้องเช่าของตน  ครั้นกลับมาเด็กหายไปเสียแล้ว  สาวใหญ่ชื่อรำเพยคนที่ปลอบจนเด็กหลับอุ้มกลับไปห้องเช่าของตัวเอง  ท่ามกลางสายตาของคนนับสิบ  หล่อนอาสาดูแลเรื่องที่หลับที่นอนให้เด็กด้วยความปลาบปลื้ม
ตกดึก  เสียงร้องไห้จ้าของกำพลปลุกใครต่อใครให้สะดุ้งตื่น ไอ้หนูผวาจากที่นอนคลำอยู่ในความมืด  พอคนในบ้านลุกขึ้นเปิดไฟเด็กถลาไปที่ประตู  เปิดและวิ่งออกไป  ร้องเรียกหาพ่อดังก้องไปตามถนน   เพื่อนบ้านเปิดไฟเปิดหน้าต่าง  บางคนแง้มประตูโผล่หน้าออกมาดู  เด็กวิ่งอยู่บนถนน  ตรงไปยังทางเข้าหมู่บ้าน  ผู้ใหญ่สองคนตามออกมา  คว้าแขนและนั่งลงปลอบอยู่พักใหญ่จึงพากันเดินกลับ  เสียงสะอื้นไห้แว่วอยู่ในความสงัด
กำพลออกจากบ้านที่อาศัยนอนแต่เช้า  เดินโผเผมาที่ร้านค้ามองหากระเป๋าเสื้อผ้า  เขามายืนเงียบ ๆ จนเจ้าของร้านหันมาเห็น
“พ่อมารึยังเฮียชง”  กำพลถาม
“ไม่เห็นเลยนะ”  นายชงเท้าสะเอวมองเด็ก
“กระเป๋าผมหาย  เมื่อวานวางอยู่ตรงนี้”  เด็กชี้
“คงมีคนหิ้วไปเก็บไว้ให้กระมัง   ประเดี๋ยวคงเอามาคืนนั่งรอตรงนี้แหละ”
ครู่เดียวเท่านั้นเอง  ลุงดำหิ้วกระเป๋าสองใบมาที่ร้านค้า  วางลงข้างเด็ก  ซื้อบุหรี่หนึ่งซองแล้วกลับบ้าน  คนอื่น ๆ ทยอยกันมาจับจ่ายข้าวของ  และเหมือนเคยพวกเขาถามกำพล  “พ่อยังไม่มาหรือ”  เด็กไม่ตอบแต่ผู้ใหญ่ไม่เซ้าซี้  เรื่องของกำพลเริ่มเป็นที่ชาชินและหมดสนุก  ทว่าสำหรับเด็กด้วยกันไม่เป็นเช่นนั้น  บางคนเป็นเพื่อนร่วมชั้นเรียน  วันนี้วันเสาร์โรงเรียนหยุดเพื่อนนำข่าวจากโรงเรียนมาบอก  คู่เต้นของกำพลซึ่งซ้อมเต้นร่วมกันมาเป็นสัปดาห์  ครั้นถึงวันงานของโรงเรียนเมื่อวานนี้  กำพลไม่ได้ไปโรงเรียน
“มันอยู่หน้าสุดเลย  พอรู้ว่าแกไม่ไปมันไม่ยอมเต้น  จะลงจากเวที  พ่อกับแม่มันเข้ามายืนเกาะหน้าเวทีแล้วบอก  เต้นเถอะลูก  เต้นเถอะ  เต้นคนเดียวก็ได้แม่อยากดู  มันเลยยอมเต้น  ทีนี้พอถึงตอนที่คล้องแขนกันหมุนมันก็ยืนเฉย  หันไปหันมาแล้วก็ร้องไห้  ใส่กระโปรงสีแดงด้วยนะ  รองเท้าส้นสูงด้วย  แม่มันเข้ามาอุ้มแล้วทำรองเท้าหล่นอีก  ทีนี้เลยแหกปากลั่น  ขำจะตายคนมองกันเพียบ  คนนั้นก็  โถ น่าสงสาร คนนี้ก็ โถ น่าสงสาร”
ยังมีเกมสำหรับเด็กเล็ก  แจกรางวัลเป็นของเล่นกับขนม  มีไอศกรีมกินฟรี  พวกเด็กโตขึ้นไปเล่นตลกและคุณครูก็เล่นละคร  ครูสัญญาของเราเล่นเป็นเด็กอนุบาลมัดผมจุก  เพื่อนเล่าไปก็หัวเราะจนหน้าคว่ำหน้าหงาย  กำพลลืมพ่อไปโดยไม่รู้ตัว  นึกภาพแล้วเผลอหัวเราะตามเพื่อน  เพื่อนคนนี้ชื่อประสิทธิ์  กำพลเรียกไอ้อ้นชื่อเล่นของเขา
เสียงแม่เรียกดังแว่ว  ประสิทธิ์วิ่งกลับบ้าน  แต่ครู่เดียวเขากลับมาอีก  ถือจานข้าวมาด้วย  ช้อนคันเดียวผลัดกันตักคนละคำ  พวกเขาสนุกแต่คิดว่าอร่อย  หมดแล้วกลับไปตักเพิ่มอีกจาน  สองคนปรับทุกข์เรื่องพ่อของกำพล  นั่งดูทีวีกันอยู่ที่ร้านค้านั่นเอง
สิบเอ็ดโมงกลุ่มคนใต้ร่มไม้พากันร้องเรียก---พ่อของกำพลกลับมาแล้ว  เด็กกระโจนออกไปที่ถนน เรียกพ่อเสียงหลง  และวิ่งเข้าหาราวกับฉากใหญ่ในภาพยนตร์  ผู้คนมองกันเป็นตาเดียว  ทว่าภาพไม่สมบูรณ์ เพราะมีส่วนเกินตรงที่ประสิทธิ์วิ่งตามไปด้วย
พ่อตัวเหม็น  ลูกก็ตัวเหม็น  เสื้อผ้ายังเป็นชุดเดิมที่จากกันไป  ต่างโผเข้าหากัน
“ได้กินอะไรบ้างหรือเปล่า”  พ่อถาม
“กินแล้ว”  ประสิทธิ์ตอบแทน  “เมื่อเช้ากินข้าวด้วยกัน”
“เมื่อวานล่ะ ได้กินหรือเปล่า”
กำพลพยักหน้า
“ใครให้ข้าวเอ็งกิน หือ”
“ตอนกลางวันน้าอ้อยเรียกไปกิน  ตอนเย็นป้าทองใบจะพาไปกินแต่ข้าวยังไม่สุกน้าเขียวเลยตักให้กิน”
“เออ ดีแล้ว  เมื่อคืนล่ะนอนกับใคร”
กำพลทำท่านึก “บ้านป้าเพย”
“ดี  ดีแล้วนะ  พ่อคิดไว้แล้ว  ทีนี้มานี่  มาตรงนี้”
สองพ่อลูกพากันหลบสายตาผู้คนหายไปตรงทางโค้งมุมกำแพง  ไอ้อ้นตามไปไม่ลดละ  แต่สองพ่อลูกมิได้ใส่ใจ
“ฟังนะ---  พ่อยังหาบ้านไม่ได้  ตอนกลางคืนต้องนอนหน้ารถ  เอ็งต้องคอยอยู่นี่อีกวันสองวัน  แล้วพ่อจะมารับไปอยู่บ้านใหม่”
กำพลส่ายหัวหน้าเบ้  “หนูไปด้วย  นอนหน้ารถก็ได้”
“ไปไม่ได้  เอ็งอยู่ที่นี่สบายกว่า  มีคนสงสาร  มีที่กินที่นอน  อีกสองวันเท่านั้นเข้าใจมั้ย”
กำพลไม่เข้าใจ  เอาแต่ร้องไห้เกาะพ่อไว้แน่น  แต่เพื่อนเข้าใจ  ตาวาวและนึกสนุก
“นอนกับข้า”  ประสิทธิ์บอก  “ให้อยู่กับผมสิลุง”
พ่อของกำพลเพิ่งเห็นประสิทธิ์  “เอ็งชื่อไร ลูกใคร”
“ชื่ออ้น  ลูกแม่หมอน”
“หมอนปะกางเกงใช่มั้ย  ดีละ ไอ้อ้น ให้เพื่อนนอนด้วยสองคืนนะ  เวลากินข้าวเรียกเพื่อนกินด้วย บอกเพื่อนบ้านคนอื่น ๆ ด้วยนะ ลุงฝากไอ้หนูสองวัน ช่วยกันดูแลหน่อย เข้าใจมั้ย”
ไอ้อ้นรับคำมั่นเหมาะ  ทั้งตื่นเต้นและภาคภูมิ
“ไอ้หนูพ่อกำลังลำบากเอ็งต้องช่วยพ่อนะ  ถ้าเอ็งงอแงเป็นเด็กเราแย่แน่  แค่สองวันเท่านั้น พ่อจะวิ่งรถทั้งวันทั้งคืนแล้วขอเถ้าแก่อยู่ห้องพักในโรงงาน  วันจันทร์ตอนเย็นพ่อมารับ  อยู่กับเพื่อนนะ เล่นกันให้สนุกเลย  พ่อไปละ อย่าร้องสิไม่อายเพื่อนรึ  ไปนะ”
พ่อของกำพลมาแล้ว  และไปแล้ว  ราวกับฝันไป  เพื่อนบ้านยังมองเห็นไม่เต็มตา   พอเห็นเด็กเดินกลับมาตามลำพังกลุ่มคนใต้ร่มไม้ต่างกวักมือเรียก  มุงถามกันเซ็งแซ่  กำพลไม่ค่อยได้ตอบ  ส่วนประสิทธิ์เล่าเสียละเอียดยิบ
เป็นอันว่าชัดเจน  เข้าใจกันแล้วอย่างถ้วนทั่ว  กำพลไม่ ใช่กำพลอีกต่อไป  กลับกลายเป็นก้อนแห่งภาระของทุกคน
“จะเป็นไรไป  แค่สองวัน  ลุงดำมีที่นอนถมเถไม่ใช่รึ”
ลุงดำอึ้งไปครู่หนึ่ง  ไม่ได้เตรียมรับสถานการณ์  แต่ก็เอ่ยออกมาจนได้  “ไม่มีปัญหาหรอกสองวันน่ะ  แต่ถ้าพ่อมันเบี้ยวล่ะ ฉวยโอกาสทิ้งไปเลยจะทำไง  ข้าไม่ไหวหรอกนา  เอาคนที่เขาเต็มใจซี่  เมื่อคืนนี้ใครล่ะที่พามันไปนอนด้วย”
“ยังไม่ทันไรพูดแบบนี้ซะแล้ว”  รำเพยว่า  “พ่อมันฝากให้ช่วยกันดูแล ไม่ใช่จะเหมาให้ใครรับไปคนเดียว  เมื่อคืนฉันก็ช่วยแล้ว  คืนนี้ใครจะรับอาสาล่ะ”
“แต่ลุงดำพูดถูกนะ เกิดพ่อมันเบี้ยวล่ะ”
“ให้ถึงเวลานั้นก่อนเถอะ”
“ก็ควรจะคิดไว้ก่อน ไม่เสียหายอะไรนี่”
“เออ  คิดกันไปเถอะ ข้ามีงานการต้องทำ  ไปละ”
“เห็นมั้ยล่ะ ไม่ทันไรก็แจวอ้าว  ดูน้ำหน้าซิใครจะมีน้ำใจให้ที่อยู่ที่กิน”
ประสิทธิ์มองและฟังอย่างสงสัยเต็มแก่   พยายามหาโอกาสพูดบ้าง
“เอาละ กลางวันนี้ไปกินข้าวที่บ้านข้า  มื้อเย็นด้วยก็ได้ถ้าไม่มีใครให้กิน”  นางทองใบพูด
“ชะ ถ้าไม่มีใครให้กิน”  ใครคนหนึ่งฉุนเฉียว  “กะข้าวมื้อเดียวไม่เห็นจะต้องพูดแดกคนอื่น”
“นั่นสิ  พูดอย่างนี้รับภาระคนเดียวได้หรือเปล่า”
“ไม่ใช่ธุระโว้ย  ลูกหลานก็ว่าไปอย่าง  ใครอยากอวดเอาหน้าก็เชิญ”
“ว่าไงนะ ใครอวดเอาหน้า”
“ทั้งนั้นแหละ”
“อ้าว...”
ตอนที่พวกเขาตีกันนั้นใกล้เที่ยงแล้ว  กำพลกับประสิทธิ์ยืนดูด้วยความตื่นเต้นเป็นล้นพ้น  ผู้ชมมีน้อยกว่าผู้แสดง  เสียงเอ็ดตะโรด่าทอกันดังสนั่นทว่าฟังไม่ได้ศัพท์  ซัดกันนัวเนียอยู่พักใหญ่โดยไม่มีใครห้าม  เพราะต่างก็มีฝักฝ่ายของตน  นายชงเจ้าของร้านค้าทนดูอยู่ไม่ไหว  วิ่งเข้ามากระซิบบอกกำพลกับประสิทธิ์แล้ววิ่งกลับเข้าร้าน
“ตำรวจมา”  เด็กช่วยกันตะโกน  “ตำรวจมา ตำรวจมา”
ได้ผลเหมือนกัน  หลายคนยอมหยุดและเข้าไปแยกพรรคพวกของตนออกมา  ทั้งที่เหน็ดเหนื่อย  แต่ยังมีแรงด่าทอกันอีกเนิ่นนานกว่าจะแยกย้ายบ้านใครบ้านมัน
กำพลกับเพื่อนรายงานให้นายชงฟังว่า  คนพวกนั้นตีกันด้วยเหตุใด  นายชงพยายามฟังอย่างเต็มที่ทว่าจับความได้ยากเหลือเกิน  รู้แต่ว่าพวกเขาเถียงกันเรื่องของกำพล  ทำนองว่าแย่งกันเป็นผู้ดูแลเด็ก
“แต่ไอ้หนูบอกแล้วว่ามันจะนอนกับผม  พ่อมันก็สั่งให้นอนกับผม  ผมบอกพวกนั้นแล้วเขาไม่ยอมฟัง  เถียงกันอยู่นั่นแหละ  คนนั้นบอก... จะเอาหน้าหรือไง  อีกคนบอก... มึงว่าใครเอาหน้า  แล้วก็ เปรี้ยง ซัดกันเลย”
สองคนช่วยกันหิ้วกระเป๋าสองใบไปที่บ้านของประสิทธิ์  โผล่เข้าไปเห็นแม่ของประสิทธิ์ฟุบหลับอยู่กับจักรเย็บผ้า  ตู้เสื้อผ้าตั้งขวางบังเตียงนอนของพ่อกับแม่  มีม่านสีน้ำเงินเข้มกั้นระหว่างเตียงกับที่นอนของลูกซึ่งปูไว้กับพื้น  ตู้กับข้าวหันหลังขนาบที่นอนไว้   เด็กวางกระเป๋าลงข้างที่นอน  เข้าครัวหาของกิน มีข้าวเหลืออยู่สองจาน  กับข้าวเหลือจากมื้อเช้า  พออิ่มก็กระโจนขึ้นบนที่นอน  ทบทวนกันว่าใครตีกับใครท่าไหน  จากนั้นเล่นเกมเศรษฐีกันจนหลับไป
นางหมอนสะดุ้งตื่นตอนบ่ายสาม  ตั้งท่าจะทำงานต่อแต่กลับลุกเดินโผเผเข้าไปในครัว  นางไม่ได้สังเกตเห็นเด็กสองคนบนที่นอน  ในครัวไม่มีอะไรเหลือ  ข้าวหมดหม้อ  กับข้าวเกลี้ยงตู้  นางหมอนยืนงงอยู่ครู่หนึ่งจึงติดไฟแก๊ส  ตักน้ำใส่กายกขึ้นตั้ง  ออกจากครัวจึงสังเกตเห็นลูกชายกับเด็กอีกคนนอนแผ่หลา   นางมองแค่แวบเดียวก็ผละไป  อะไรบางอย่างบีบรัดนางไว้จนไม่มีเวลาใส่ใจเรื่องอื่น  นางไปที่ร้านค้าซื้อบะหมี่สำเร็จรูปหนึ่งซอง  รีบกลับมาจัดการกับอาหารกลางวัน  สิบห้านาทีทุกอย่างก็เสร็จสิ้น  นางหมอนกลับมานั่งตรงหน้าจักรเย็บผ้า  ตีนถีบ  มือจับเกร็ง  ปากเม้ม  คิ้วขมวดและนัยน์ตาจ้องเขม็ง  ฝีจักรวิ่งดังครืนๆ เรื่อยไป
ก่อนห้าโมงเย็น  นางหมอนจัดผ้าแยกใส่ถุงผลุนผลันออกจากบ้าน  ผัวของนางมีจักรเย็บผ้าอีกเครื่องตั้งอยู่หน้าธนาคารในตลาด  รับปะชุนซ่อมแซมเสื้อผ้าทุกชนิด  นางหมอนแบ่งงานที่ผัวรับไว้กลับมาทำที่บ้าน  เสร็จแล้วเอากลับไปส่งตามกำหนดเวลา  นางรีบเสียจนมือไม้สั่น  กระนั้นก็ยังไม่ทันการ  ลูกค้าสองคนมารับผ้าก่อนเวลานัด  พ่อของประสิทธิ์ให้รอสักครู่  แต่ลูกค้ารอไม่ได้นัดใหม่วันพรุ่งนี้  เหลืออีกสองรายยังไม่มา
นางหมอนถอนใจทรุดลงนั่ง “เงินหมดแล้วด้วย”  นางบอก
“เออน่า  อีกสองคนนัดวันนี้เหมือนกัน  เดี๋ยวคงมาแหละ”
ผัวเมียทยอยเก็บของ  ยกจักรไปฝากร้านข้าวแกงข้างธนาคารแล้วกลับมานั่งรอลูกค้า
“จะหกโมงแล้ว” นางหมอนพูด

เออน่า  รออีกเดี๋ยว”
“พ่อเอามาก่อนห้าสิบ  ซื้อกับข้าว”
“มีที่ไหนเล่า  กลับไปหุงข้าวไว้ก่อน  เดี๋ยวซื้อกับข้าวตามไป”
ครั้นกลับถึงบ้านจึงเห็นว่าข้าวสารก็หมด  นางออกมานั่งถอนใจอยู่หน้าบ้าน
ประสิทธิ์ถลาเข้ามา  “แม่ขอเงินกินขนม”  เขาบอกกำพลไว้ว่าจะเลี้ยงขนม
“ไปอาบน้ำเดี๋ยวนี้”  นางตวาด  “ถูขี้ไคลข้างหูด้วย  ไป”
ประสิทธิ์กับกำพลอาบน้ำด้วยกัน  เล่นกันจนหายอยากจึงออกจากห้องน้ำ  ประแป้งหน้าขาววอกแล้วเข้าครัวเปิดหม้อข้าว  พอเห็นไม่มีข้าวก็หันมาเปิดตู้กับข้าว  ไม่มีอะไรเลย  ถ้วยชามเก่าค้างแช่อยู่ในอ่างหลังบ้าน  ไอ้อ้นวิ่งไปหน้าบ้าน
“แม่  ข้าวยังไม่ได้หุง”
“มานี่ซิ”  แม่เรียก  “ไปร้านเฮียชงนะ  บอกว่าแม่เชื่อข้าวหนึ่งถุง”
ประสิทธิ์พยักหน้า  แต่แม่นึกได้อีกว่ากับข้าวก็ไม่มี
“เดี๋ยว ไอ้อ้น มานี่ก่อน บอกเฮียชงเอามาม่าสองห่อด้วย  เย็นนี้เรากินมาม่ากันก่อน”
“ให้เพื่อนห่อหนึ่งนะ”
พอแม่พยักหน้าสองคนวิ่งอ้าวไปร้านนายชง
ที่ร้านค้า  ลุงดำกำลังต่อรองอยู่กับนายชง  แต่ไม่ประสบผล  นายชงส่ายหน้าไม่ยอมท่าเดียว  ปล่อยให้ลุงดำยืนพล่าม  ผละไปขายของให้ลูกค้าอื่น  คนหนึ่งขอเชื่อน้ำปลากับไข่  ครั้นเห็นว่านายชงยอมลุงดำยิ่งโวยวายหนัก  เสียงดังก็จริงทว่าอ้อแอ้ลิ้นพันกันระรัว  พอขยับเดินก็ส่ายโอนเอน
“อีกขวดเดียวน่า”  ลุงดำตามตื๊อนายชงซึ่งกำลังเดินไปหยิบของให้ลูกค้า
“พอแล้วลุง  ผมให้อีกไม่ได้แล้ว”  นายชงบอก
“อีกขวดเดียวน่า”
“วันนี้สองขวดไปแล้วนะลุง  บอกว่าพอก็พอ  ของเก่าลุงยังค้างอยู่สองร้อย  วันนี้อีกร้อยกว่า... อ้าว จะทำอะไรน่ะ หยิบเองได้ยังไง  เอามานี่  ทำอย่างนี้เดี๋ยวผมไม่เกรงใจนะ”
“อีกขวดเดียวน่า  คนอื่นยังเชื่อได้นี่นา”
“ว่าไงไอ้หนู  สองคนจะเอาอะไร”
“แม่ให้มาเชื่อข้าวหนึ่งถุง  กับมาม่าสามห่อ”
นายชงยิ้มแห้งส่ายหน้า  เขาส่ายหน้าด้วยความระอา  ทว่ายอมให้เชื่อ หันไปหยิบของให้  มีแต่ข้าวสาร มาม่าหมดเสียแล้ว  “บอกแม่นะว่าครั้งสุดท้าย  ต้องใช้หนี้เก่าให้หมดก่อนถึงจะเชื่อใหม่ได้”
“น่าน... เด็กก็ยังให้เชื่อ  ลุงขออีกขวดเดียว”
นายชงจ้องมองรายชื่อในสมุดบัญชีแล้วถอนใจหลายเฮือก  ตอนเช้าเขายังอารมณ์ดีอยู่  ดูจากจำนวนหนี้ที่คั่งค้าง วันนี้นายชงตั้งใจไว้ว่าจะงดให้เชื่อเหล้า  เบียร์ และบุหรี่  จะยอมให้แต่เฉพาะของกินของใช้ที่จำเป็นเท่านั้น  สมความตั้งใจแท้ ๆ ดูเหมือนกระเป๋าสตางค์ของผู้คนทั้งหมู่บ้านจะแฟบแบนเหมือนกันหมด   เป็นความจริงว่าเขาขายสินค้าออกไปไม่ใช่น้อย  แต่เงินเข้าร้านเพียงนิดหน่อยเท่านั้น  ถึงอย่างไรความตั้งใจยังดีอยู่   เขายอมให้ลูกค้าเชื่อสินค้าได้ทุกคนทุกอย่าง  ยกเว้นเหล้า  เบียร์  บุหรี่  ทว่าสุดท้ายก็พ่ายต่อความดื้อดึงของลุงดำ
ลุงดำมานั่งก่นอยู่หน้าร้านนานนับชั่วโมง  แกฉุนเฉียว  และเจ็บอกเจ็บใจว่าตอนที่ตะลุมบอนไม่รู้ใครเป็นใครนั้น  ใครคนหนึ่งทึ้งผมบนหัวของแกและกระชากติดมือไปเป็นกระจุก  ตรงกลางกระหม่อมซึ่งเคยมีผมเหลือติดอยู่เพียงบาง ๆ บัดนี้เห็นแต่หนังศีรษะแดง ๆ ลุงดำอ้อนวอนขอเชื่อเหล้าโดยยื่นศีรษะอันเจ็บแสบให้นายชงดูว่าคืนนี้แกคงนอนไม่หลับถ้าไม่ได้เหล้าย้อมใจ  นายชงยอมหยิบเหล้าให้และบอกให้กลับ
บ้าน  ยังไม่ถึงหนึ่งชั่วโมงลุงดำกลับมาอีก  เอ็ดตะโรอยู่สักพักนายชงก็ใจอ่อนยอมให้อีกหนึ่งขวด
ความตั้งใจของนายชงจบเห่เข้าขั้นติดลบ  ไม่มีอารมณ์จะยิ้มแย้มเล่นหัวกับใคร  พอเห็นหน้าลุงดำเป็นรอบที่สามเขาเริ่มนับอยู่ในใจ  รอจังหวะจะโยนแกออกจากร้าน  ทว่าพอเหลือบไปเห็นกระหม่อมแดง ๆ ของแกเข้าก็อดใจไว้ได้  ใครต่อใครในวันนี้ต่างก็โดนเล่นงานกันเสียพอแรง
นางทองใบนั่นค่าที่ไปมีเรื่องตบตีกับคนอื่น  กลับเข้าบ้านอารมณ์ยังคงคุกรุ่นจึงไม่ยอมหุงข้าวทำงานบ้าน  ผัวกลับมาจึงทะเลาะตบตีกันอีกรอบ  ผัวประกาศไม่ให้เงินและเมียก็ว่าจะไม่หุงหาให้กิน  สุดท้ายผัววิ่งมาซื้อมาม่าและอีกเดี๋ยวเมียก็ตามมาเชื่อมาม่าเช่นกัน  ไม่ใช่นางทองใบคนเดียว  อย่างน้อยอีกสองครอบครัวที่เสียงด่าทอดังแว่วมาถึงร้านค้าอันเนื่องมาแต่มูลเหตุเดียวกัน
“มาม่าหมด”  ประสิทธิ์บอก
นางหมอนถอนใจอีกรอบ  “ไปอีกที  เอาไข่มาสิบบาท”
“เฮียชงบอกว่า  ใช้หนี้เก่าให้หมดก่อนแล้วค่อยไปเชื่อใหม่”
นางหมอนฟังไม่ทันจบก็ผลุบเข้าบ้าน  หุงข้าวเสร็จก็ออกมานั่งเท้าคางเช่นเคย  ฟ้ามืดลงทุกที ความหวังอยู่ที่ผัวของนาง  นั่งอยู่สักพักนางก็นึกออกอีกหนทางหนึ่ง  เข้าไปค้นถุงผ้าบนโต๊ะ  มีกางเกงของลูกค้าละแวกนี้ค้างอยู่หนึ่งตัว  แค่เปลี่ยนซิปประเดี๋ยวเดียวเท่านั้น  ไอ้อ้นเข้าไปในครัวแล้วออกมาบอกแม่ว่าไม่มีอะไรกินเลย มีแต่ข้าว
“เออ รอเดี๋ยว  อย่าไปไหนนะ  เดี๋ยวเอาผ้าไปส่งลูกค้าให้แม่ที”
ประเดี๋ยวเดียวจริง ๆ  สิบห้านาทีก็เสร็จ  นางเอาผ้าใส่ถุง  สีหน้าโล่งอก
“เอาไปให้ป้าทองใบ  บอกว่ายี่สิบบาท  ขากลับซื้อไข่มาสิบบาท”
เด็กวิ่งออกไปชั่วครู่เดียวก็กลับมา  “ป้าทองใบกับผัวทะเลาะกัน  แกบอก ‘เอามายี่สิบค่าซิปกางเกง ตอนนั้นค่าปะกางเกงของมึงกูก็ออกให้’  ผัวแกบอก ‘หน้าแข้งนี่ไงจะเอามั้ย’  ป้าทองใบเลยว่า ‘พวกมึงกลับไปก่อน  เดี๋ยวกูไปจ่ายกับแม่มึงเอง’”
นางหมอนไม่ได้พูดอะไรเลย  ได้แต่เปลี่ยนมือที่เท้าคางจากซ้ายเป็นขวา
ประสิทธิ์เริ่มกังวลว่าจะไม่มีอะไรให้เพื่อนกิน  ทั้งสองลงนั่งหงอย ๆ ข้างนางหมอน
“มีแต่ข้าวว่ะ”  ไอ้อ้นบอกเพื่อน  “แม่ข้าจะเชื่อไข่แต่เฮียชงบอกว่าต้องใช้หนี้เก่าให้หมดก่อน”
“ถ้าพ่อข้าอยู่ละก็เชื่อได้สบาย   เพราะพ่อข้าใช้หนี้เก่าหมดแล้ว”  กำพลบอก
“ข้าก็ไม่มีหนี้ แต่ไม่กล้าไปว่ะ” ไอ้อ้นบอก
“ข้าก็ไม่มี  ลองไปดูมั้ย”  กำพลชวน “บอกเฮียชงว่าพ่อข้าจะจ่ายให้วันจันทร์”
“ลองก็ได้  แต่แกพูดเองนะ”
ทั้งสองลุกขึ้นเดินเหนียม ๆ ไปทางร้านค้า  นางหมอนมองตามและมองค้างอยู่อย่างนั้น  ผัวของนางนั้นเป็นอันรู้กันว่าหมดหวังไปแล้ว  ป่านนี้คงกำลังฝากท้องกับเพื่อนคนใดคนหนึ่ง
แค่ทุ่มครึ่งเท่านั้นเอง  แต่นายชงกำลังเตรียมตัวปิดร้าน  หลังจากลุงดำถือขวดเหล้าเดินคล้อยหลัง  เขารู้สึกระโหย  หมดแก่ใจจะขายต่อ  อยากให้วันอันชอกช้ำนี้จบลงไว ๆ จะได้เริ่มวันใหม่เสียที  ลูกค้ารายสุดท้ายโผล่มาก่อนที่เขาจะล็อกประตู  ตาวาว ๆ สองคู่จ้องมองมาที่นายชง
ด้วยอิริยาบถอันห่อเหี่ยวเหลือประมาณ  นายชงเดินไปหยิบไข่สี่ฟอง  ส่งถุงไข่ลอดช่องประตูออกไป  เสียงเด็กหัวเราะคิกคักและเสียงฝีเท้าวิ่งอ้าว—แว่วหาย.

 

เดือนวาด  พิมวนา

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

เสียงสาดแสง

ก่อนความจำกระทบกระเทือน

ก่อนความทรงจำของเขาจะกระทบกระเทือน ภายในก้อนสมองนั้นหาได้มีอะไรพิเศษแตกต่างไปจากคนอื่นๆ เป็นเพียงความทรงจำส่วนบุคคล ลึกซึ้งสำหรับคนใกล้ชิดและเครือญาติ ห่างเหินและไม่น่าใส่ใจสำหรับคนทั่วไป กล่าวได้ว่าความทรงจำในก้อนสมองของเขาปกติสามัญเหมือนคนอื่นๆ

แต่สิ่งที่ทำให้พิเศษเกิดจากการถูกกระทบกระเทือน – ถ้าหากจะเรียกอย่างนั้น – เขาจดจำอะไรไม่ได้ อันที่จริงสิ่งทรงจำทั้งหมดในสมองไม่อาจระลึกได้ เขาเชื่อมโยงสิ่งนั้นกับสิ่งนี้ไม่ได้เลย เขาเพียงเห็น สงสัย และเกิดคำถาม เหมือนเด็กอยากรู้อยากเห็น แต่เขาโตแล้ว ไม่ใช่เด็ก นี่ทำให้เขาถูกมองว่าแปลก พิกล หรือปัญญาอ่อน – ก็เหล่าคำที่เรานิยามคนอื่นง่ายๆ พรรค์นั้น

คุณจึงต้องดูเขา จดจำแทนเขา

แม้สมองของเขาจะธรรมดาสามัญเหมือนคนอื่นๆ แต่มันอยู่ในกะโหลก ไม่อาจเห็น สิ่งที่เห็นคือรูปลักษณ์ภายนอก เขายังดูหนุ่ม ผิวกร้าน ออกน้ำตาลแดง สวมเสื้อยืดสีขาวมอกะดำกะด่าง มีตราสินค้าภูมิภาคอยู่กลางอกเสื้อ ไม่ใช่ตราสินค้านานาชาติทั้งจริงและปลอมที่คนอื่นๆ สวมใส่ ปฏิเสธไม่ได้ว่าก็เป็นตราสินค้าเหมือนๆ กัน แต่ผู้คนที่เดินผ่านไปผ่านมาเหลียวมองเขาเพียงแวบหนึ่ง แวบเดียวเท่านั้น นิยามเกิดขึ้น เขาน่าจะเป็นคนต่างจังหวัด เขาอยู่ผิดสถานที่โดยชัดแจ้ง เขายืนอยู่บริเวณหน้าลานศูนย์การค้า ดูไม่มีความต้องการจะจับจ่ายอะไรในสถานที่แห่งนี้

มันผิดตั้งแต่สถานที่ที่เขามาปรากฏตัว อาภรณ์แปลกแปร่งตั้งแต่หัวจดเท้า และเมื่อเขาเดินเงอะงะตัดลานหน้าศูนย์การค้า ชะงักกลางลานเมื่อเสียงจากจอมอร์นิเตอร์ขนาดใหญ่กระแทกมาถึงตัวเขาและผู้คนที่ต่างนั่งมองจอขนาดยักษ์นั้นด้วยความสนใจ เขาเห็นผู้คนมองจอยักษ์เป็นตาเดียวคล้ายถูกสะกดจากภาพ แสงและเสียงอันตื่นตาและทรงพลัง เขาก้าวเดินต่อจนมาเกือบถึงทางเข้าหน้าศูนย์การค้า มีภาพขนาดใหญ่ตั้งไว้เบื้องหน้า ผู้คนต่างต่อแถวหลวมๆ กึ่งรุมล้อม เขายืนมองผู้คนตรงจุดนั้นสลับกับภาพขนาดใหญ่

นานจนผู้คนต่างแยกย้ายกันไป แต่เขายังยืนมองภาพนั้นอยู่ จากการมาปรากฏตัวผิดสถานที่บัดนี้มายืนผิดตำแหน่งเข้าอีก รปภ. หน้าศูนย์การค้าสังเกตเห็นเขาก่อน บอกให้เขาเลี่ยงไปยืนห่างๆ ไม่กีดขวางทางเดิน แต่เขายังคงยืนเกะกะตรงจุดนั้นจนผู้คนที่เคยมองจอยักษ์เริ่มหันมามองเขาเป็นตาเดียว เช่นเดียวกับผู้คนที่จดจ่อกับหน้าจอสมาร์ทโฟนก็หันมามองเขาด้วย รปภ. นิยามพฤติการณ์ของเขาว่าความดื้อดึง เช่นเดียวกับคนรายรอบที่มองว่าพฤติกรรมของเขาน่าสงสัย ฉันทาคติเกิดขึ้นเงียบๆ ผ่านการจ้องมองของฝูงชน รปภ. รับรู้และใช้สิทธิ์นั้นออกเสียงกับเขา โดยตั้งคำถามว่าเขาไม่ควรยืนอยู่ทื่อๆ ตรงนี้โดยไม่ทำอะไร ครั้นเขามองตอบรปภ. อย่างเดียงสา รปภ. จึงว่าอย่ามาทำปัญญาอ่อน ผู้คนสักสี่ถึงห้าคนเริ่มเข้ามารุมล้อม คนหนึ่งในกลุ่มพูดขึ้นว่า มีปัญหาอะไรถึงจ้องมองรูปภาพนานขนาดนั้น ผู้คนที่เหลือเห็นด้วยว่าต้องการคำอธิบายจากเขา อยากรู้ความคิดจิตใจของเขา ว่าอะไรดลใจให้เขาแสดงออกด้วยการจ้องมองเช่นนั้น ยิ่งเขาไม่ตอบสนองก็ยิ่งกลับกลายให้กลุ่มคนรู้สึกว่าเป็นการยั่วยุท้าทาย เหตุการณ์เกิดขึ้นรวดเร็วมาก ไม่ถึงสองนาทีด้วยซ้ำ ความขุ่นข้องระอุเป็นความโกรธเกรี้ยว อยู่ๆ ชายฉกรรจ์นายหนึ่งที่ยืนอยู่ด้านหลังเขาก็เหวี่ยงกำปั้นฟาดเข้าที่หลังกกหูเขาเต็มแรง หลังจากนั้นเป็นความชุลมุน

สิ่งเหล่านี้คุณดูอยู่ เห็นอยู่ แต่เขาไม่รับรู้อะไรอีกแล้ว

 

ความทรงจำใหม่

เขารู้สึกตัวตื่นลืมตา เปียกชื้นไปทั้งตัว แว่วยินเสียงนกร้องจากที่ไกล รู้สึกระรื่นหู เบาใจ ภายใต้แสงต่ำในเพิงพักทึบทึม เขานอนอยู่บนแคร่ไม้ไผ่ ล้อมรอบไปด้วยเหล่าขวดน้ำพลาสติก กองกระดาษ สิ่งต่างๆ ที่รวบรวมไว้สำหรับขายรีไซเคิล มีชายกลางคนนั่งยองๆ คัดแยกขยะรีไซเคิลเหล่านั้นอยู่ พอเขาขยับตัวลุกนั่ง เสียงแคร่ไม้ไผ่ลั่นดัง ชายกลางคนหันมามองเขาแล้วทำงานคัดแยกของตัวต่อไป

เขาเดินออกจากเพิงพัก รู้สึกอ่อนน่วมไปทั้งตัว ครั้นปะทะกับแสงแดดแรงกล้านอกเพิงถึงกับหน้ามืดชั่วขณะ จึงนั่งยองลงกลางแดด ชายกลางคนบอกเขาให้หลบแดดไปนั่งใต้ร่มไม้ เขาค่อยๆ พาตัวเองเข้าที่ร่ม ชายกลางคนละมือจากงานเดินตามมาสมทบ

มันจะต้องเกิดคำถาม ชายกลางคนเป็นคนถาม แต่เขาตอบไม่ได้สักคำ เพราะเขาจดจำอะไรไม่ได้ (เป็นคนแบบไหนกัน!) “เป็นใบ้รึเปล่า” ชายกลางคนกล่าวหลังไม่ได้คำตอบ ดังนั้นชายกลางคนจึงเล่าเรื่องเกี่ยวกับตัวเขาให้ฟัง

ว่าเมื่อช่วงสายตัวชายกลางคนเดินจากเพิงพักไปยังท้ายวัด ตรงบันไดท่าน้ำเล็กๆ นั่งหย่อนใจสูบยา มองคูน้ำครำที่ตัดแบ่งวัดกับศูนย์การค้า เป็นช่วงเวลาน้ำลด คูเกือบแห้งขอดมีเลนตม เห็นร่างของเขาเกยอยู่ริมคูข้างบันได มองอยู่ครู่หนึ่งเห็นว่ายังหายใจอยู่จึงนำตัวขึ้นมา ค้นดูตามตัวไม่พบหลักฐานอะไรทั้งนั้น กระเป๋าสตางค์ บัตรประชาชน ไม่มีอะไรเลย พอถามแล้วไม่ตอบชายกลางคนว่าท่าจะเป็นใบ้ ตอนนี้พอคิดว่าไม่มีหลักฐานใดชายกลางคนเริ่มจะสงสัยว่าเขาเป็นคนไทยหรือเปล่า แต่ดูจากหน้าตาแล้วน่าจะเป็นคนไทย เขาพยักหน้าตอบรับ ชายกลางคนพอใจเมื่อเขาตอบสนองได้บ้าง

ปริศนาก็คือเขามาจากไหนและจะไปไหน เขาดูว่างเปล่าไม่เพียงแต่ไม่มีกระเป๋าสตางค์และบัตรประชาชน แต่ว่างเปล่าไปถึงเจตจำนง ตลอดวันเขานั่งอยู่บริเวณเพิงพักของชายกลางคน เหมือนไม่รู้จะไปไหน มีช่วงหนึ่งตอนเย็นเขาเดินไปยังท้ายวัดที่ท่าน้ำเล็กๆ เหม่อมองฝั่งนั้นกับฝั่งนี้ ความต่างถูกกั้นด้วยคูน้ำครำ ราวครึ่งชั่วโมงเขาเดินกลับมายังเพิงพัก ชายกลางคนแบ่งอาหารให้เขากิน

ชายกลางคนเล่าว่าเขาเป็นคนดูแลวัด จำเพาะลงไปก็ดูแลส่วนท้ายวัด งานข้างหลังวัดทั้งหมดเขาเป็นคนจัดการ เขาเป็นคนจัดการงานศพ ดูแลทุกสิ่งอย่างให้เรียบร้อยราบรื่น ขวดน้ำพลาสติกและอะไรต่างๆ เหล่านี้ก็เป็นรายได้เสริมของเขา กรรมการของวัดแบ่งสิทธิ์ให้เขามาจัดการ ชายกลางคนกล่าวว่าเขาเป็น ‘รีไซเคิลแมน’ ผู้ดูแลวัดแบบชายกลางคนยังมีอีกสามคน คนหนึ่งดูแลส่วนหน้า คนหนึ่งดูแลส่วนตะวันตก อีกคนดูแลส่วนตะวันออก (ส่วนส่วนกลางนั้นคณะสงฆ์เป็นกรรมการดูแลบริหารเอง) ชายกลางคนกล่าวติดตลกว่ายังดีนะที่เขาลอยมาเกยท้ายวัด มาอยู่ในมือของรีไซเคิลแมน ถ้าเขาไปตกอยู่ที่ส่วนอื่นของวัดก็อาจจะเป็นขยะชิ้นหนึ่งที่ไม่ถูกรีไซเคิล เช่นเดียวกับเมียของเขา มีชีวิตเดียว ใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้ง ทิ้งเข้าไปในปล่องเมรุ ละลายหายไปเป็นเถ้าถ่าน ชายกลางคนเล่าว่าตนมีลูกชายคนหนึ่ง อายุน่าจะไล่เลี่ยกับเขา ทำงานเป็นยามรักษาความปลอดภัยห้างสรรพสินค้าแห่งหนึ่ง อยู่ไม่ไกลเขาเลย แต่ไม่ค่อยเจอกัน “มันก็มีชีวิตของมัน สังคมของมัน” บริษัทรักษาความปลอดภัยดูแลลูกชายของเขาดี มีเบี้ยเลี้ยง ห้องพัก และสวัสดิการต่างๆ ให้ไม่ลำบาก ลูกชายของเขาค่อยๆ ขยับคุณภาพชีวิตไปอย่างช้าๆ แต่มั่นคง

ชายกลางคนกล่าวแก่เขาว่าจะอยู่อีกวันสองวันก็ได้ แต่ต้องอยู่แบบ ‘อีโค่’ แบบประหยัดหน่อย กล่าวแล้วก็หัวเราะเอง

เสียงสวดแว่วเข้าในโสต เขาตื่นขึ้นตอนสายของวันใหม่ ชายกลางคนละจากเพิงพักเข้าไปยังส่วนกลางของวัด ปล่อยเขาอยู่เพียงลำพังในเพิง ความทรงจำเมื่อวานเป็นสิ่งที่เขาพอจะระลึกได้ ก็ดังนั้นเอง โดยไม่ต้องร้องขอ เขาเริ่มคัดแยกขยะรีไซเคิลบริเวณรอบๆ เขาค่อยๆ ทำไปตามที่รู้เห็นและเข้าใจมาจากเมื่อวาน ท่ามกลางความเงียบสงบและร่มรื่น มีเพียงเสียงนกร้องจิ๊บจั๊บกระซิบกระซาบสนทนาลอดมาจากยอดไม้ เขามีความพึงใจในบรรยากาศ ทั้งปลอดดปร่งและร่มเย็น

ราวใกล้เที่ยงชายกลางคนกลับมาพร้อมถุงอาหาร สังเกตเห็นการงานอันคืบหน้าที่ตนไม่ได้ทำก็นึกพอใจในพฤติกรรมของเขา ระหว่างนั่งกินข้าวเที่ยงด้วยกัน ชายกลางคนเอ่ยถามอีก ว่าพอจะจดจำอะไรได้บ้างไหม ว่าพอจะรู้ไหมว่าตัวเองเป็นใคร เขาเอ่ยคำเดียว “เป็นลูก” พลางชี้นิ้วที่ตัวเขาก่อนจะชี้ไปยังชายกลางคน นั่นทำให้ชายกลางคนนิ่งเงียบไป

ช่วงบ่ายชายกลางคนแนะให้เขาไปเก็บกวาดบริเวณท้ายวัด เขาก็ทำตาม ครั้นพบเจอขยะพลาสติกก็เก็บใส่ถุงนำกลับมาที่เพิงพัก กล่าวได้ว่าเขาพอใจในสิ่งที่ทำอยู่ ระหว่างทำงานเพียงลำพังท้ายวัด ท่ามกลางสุมทุมพุ่มไม้ ร่มรื่นและเขียวสด เสียงนกร้องรอบอาณาบริเวณตลอดวัน เขารู้สึกสงบและเป็นสุข

ผ่านไปสามวันสามคืน กับการงานที่ทำไปตามกิจวัตร รับสิ่งเหล่านี้เข้าสู่ชีวิต กลายเป็นความทรงจำของเขา เขาเป็นลูกของชายวัยกลางคน เขาบอกอย่างนี้เมื่อพบเจอใครบางคนภายในวัดทักถาม แม้ชายกลางคนไม่ได้บอกหรือห้ามไว้ แต่เขารู้ รู้ว่าไม่ควรเดินเพ่นพ่านไปยังส่วนอื่นของวัด จำกัดตัวเองอยู่ในส่วนท้าย นั่นปลอดภัยที่สุด

 

เสียงสาดแสง

เส้นทางเดิมในกิจวัตรของเขาตลอดสามวันเรียกได้ว่าเริ่มคุ้นเคย เขาอ่านป้ายชื่อของพันธุ์ไม้ที่ตอกติดไว้ตามลำต้นไม้ใหญ่ทุกต้น กล้วยไม้ต่างๆ ที่นำมาทาบมัดไว้ตามโคนตามกิ่ง ทางเดินซึ่งเป็นปูนซีเมนต์ ตำแหน่งวางถังขยะ กระทั่งสรรพเสียงต่างๆ ในบรรยากาศท้ายวัด รุ่งเช้าเป็นเสียงสวด แปดโมงเป็นเสียงเพลง หลังจากนั้นเป็นเสียงนกหลากสายพันธุ์ส่งเสียงขับคลอไปในบรรยากาศ อะไรเหล่านี้เขาเริ่มคุ้นชิน และเริ่มอยากรู้อยากเห็นมากขึ้น ตอนบ่ายของวันที่สาม มีเสียงนกประหลาดดังอยู่เหนือหัวขณะเขาเก็บกวาดลานท้ายวัด เขาสงสัยว่าหน้าตาของนกตัวนั้นจะเป็นอย่างไร จึงแหงนมองตามพุ่มไม้ แดดบ่ายทำมุมแยงตา เขามองไม่เห็นต้นเสียง เห็นแต่แสงพร่าพรายจนแสบตา

ในวันต่อมาภูมิทัศน์คุ้นชินเริ่มให้ภาพชัดลึก เมื่อเขาพบว่ากล้วยไม้กอหนึ่งที่ต้นไม้ใหญ่ออกดอกเป็นพวงระย้าสวยสด เขาฉงนใจ เมื่อวานเป็นแต่กอเขียว วันนี้กลับมีดอก จึงเดินไปเพ่งมองใกล้ๆ พอเขาเอามือสัมผัสก็พบว่ามันเป็นดอกกล้วยไม้พลาสติก การค้นพบนี้ทำให้เขาตระหนกใจ เขาไล่ดึงช่อปลอมออกจากต้นจริง ซึ่งมีกระจายไปทั่วทุกต้นไม้เขตท้ายวัด เก็บใส่ถุงขยะรีไซเคิล สำหรับเตรียมคัดแยกต่อไป

เมื่อกลับมายังเพิงพักและชายกลางคนเห็นเข้า จึงถามหาที่มาของดอกกล้วยไม้พลาสติก ครั้นรู้ความเข้าจึงบอกเขาให้นำกลับไปติดไว้ที่เดิม เขาไม่เข้าใจว่าทำไมต้องทำอย่างนั้น ในเมื่อมันเป็นพลาสติก เป็นของปลอม ชายกลางคนบอกว่า มันปลอมก็จริงอยู่ แต่ดูแล้วสบายตา แขกไปใครมาผ่านเข้ามาในวัดมองเห็นแล้วสดชื่น คนชอบมองเห็นดอกไม้

แต่มันเป็นพลาสติก เขาว่า

ก็รูปร่างและสีสันมันเป็นดอกไม้ ชายกลางคนว่า และย้ำให้เขานำกลับไปไว้ที่เดิม เพราะถึงอย่างไรชายกลางคนก็นำมารีไซเคิลไม่ได้ ดอกกล้วยไม้ปลอมนี้เป็นดำริของส่วนกลาง เป็นของวัด

กว่าเขาจะนำดอกกล้วยไม้พลาสติกไปไว้ในตำแหน่งเดิมก็เป็นช่วงบ่ายของอีกวัน เมื่อถึงตอนนั้นข่าวการหายไปของเหล่าดอกกล้วยไม้ก็แพร่กระจายไปสู่การรับรู้ของผู้ดูแลวัดทั้งเขตเหนือ เขตตะวันออก และเขตตะวันตก ว่าดอกกล้วยไม้ได้หายไปจากเขตท้ายวัด เกิดความวุ่นวายพอสมควร เมื่อผู้ดูแลเขตต่างๆ มาถามความเอาจากชายกลางคน พวกเขาต่างกำชับให้ชายกลางคนดูแลคนในปกครองให้ดี อย่าให้เกิดความไม่เข้าใจเยี่ยงนี้ขึ้นอีก ครั้นผู้ดูแลเขตต่างๆ ได้พบเห็นเขาแล้วต่างมีความเห็นกันว่า เขาดูไม่ค่อยเต็มบาท แต่ก็ต้องระมัดระวัง เพราะความไม่เต็มเต็งนี้อาจก่อปัญหาได้ในภายหน้า

ก็ยังไม่ทันข้ามวันเลย ในบ่ายวันนั้นเอง เมื่อเขานำดอกกล้วยไม้ไปไว้ที่เดิม เสียงนกประหลาดร้องกระซิบกระซาบขึ้นมาอีก ความอยากเห็นตัวตนของเสียงส่งให้เขาสอดส่ายสายตามองหาตามค่าคบไม้ เขาเดินมาถึงต้นตะโกหนึ่ง เสียงนกนั้นร้องชัดยิ่งขึ้นกว่าที่อื่นๆ พยายามแหงนมองลอดกิ่งก้านขึ้นไป สายตาท้าแดดบ่ายซึ่งส่องแท่งแสงลงมา พอก้าวเท้าย้ายตำแหน่งมองอีกเพียงก้าว เขาก็มองเห็นตัวตนของเสียงนกประหลาดนั้น สิ่งที่เห็นไม่ใช่นก แต่เป็นลำโพงขยายเสียง

เขายืนจังงังอยู่ตรงนั้น เสียงแห่งความร่นรื่น ปลอดโปร่งที่ได้ยินมาตลอดหลายวัน ตัวตนและหน้าตามันเป็นเช่นนี้เอง พอเห็นเครื่องขยายเสียงเขาก็เริ่มเห็นสายไฟ เขาเริ่มเดินตามสายนั้นไปจนเดินออกจากเขตท้ายวัดเข้าสู่เขตตะวันออก

เขาหยุดยืนอยู่เบื้องหน้าต้นโพธิ์ใหญ่ต้นหนึ่ง รอบโคนผูกผ้าสามสี มีพระพุทธรูปปางนาคปรกประดิษฐานใต้ต้นโพธิ์ใหญ่ มีกลุ่มคนจำนวนหนึ่งจุดธูปเทียนเตรียมบูชาพระอยู่รายรอบ ไม่ใช่สิ่งที่เขาสนใจนัก สิ่งที่เขาสนใจอยู่บนยอดต้นโพธิ์ซึ่งถูกบดบังโดยพุ่มใบและเหล่ากาฝากต่างๆ ตามกิ่งก้าน ประหนึ่งเป็นต้นไม้ลูกผสมหลากพันธุ์ เบื้องหลังพุ่มไม้บนเรือนยอดนั้นมีลำโพงกระจายเสียงแอบซ่อนอยู่ หากไม่สังเกตก็ไม่อาจเห็น เพราะเบื้องหน้าเครื่องกระจายเสียงนั้นยังมีไฟสปอตไลท์ส่องทำมุมลงมาแทงตาผู้คน เสียงนกที่เขาได้ยิน เป็นเสียงสาดแสง

เขายืนแหงนมองเสียงสาดแสงนั้นอยู่นาน นานจนผู้คนที่สักการบูชารายรอบเริ่มรู้สึกว่าเขาเกะกะพื้นที่ ยืนนิ่งไม่ไปไหน ลำบากความเคลื่อนไหวของผู้อื่น จนคนผู้หนึ่งถามคนอีกผู้หนึ่งว่าเขาเป็นใคร? จะเอาอะไร? หรือเป็นแต่คนไม่เต็มบาทที่กีดขวางการบูชาของผู้อื่น เขาเริ่มพยายามชี้ชวนให้คนแถวนั้นมองไปบนยอดไม้ตามที่เขาชี้ ว่ามีเครื่องกระจายเสียงอยู่บนนั้น มีสปอตไลท์อยู่บนนั้น ผู้คนตำหนิเขา ว่าไม่รู้ที่ต่ำที่สูง ชี้มือชี้ไม้เรื่อยเปื่อยเดี๋ยวนิ้วกุด

ผู้ดูแลวัดเขตตะวันออกปรากฏตัว บอกให้เขาออกไปจากพื้นที่นั้น บอกให้กลับไปท้ายวัด เขาเซออกไปทีละก้าวตามแรงผลัก แต่สายตายังคงจ้องมองบนยอดไม้

“พูดไม่รู้เรื่อง” ผู้ดูแลวัดเขตตะวันออกว่า “มึงจะเอาอะไร”

“เสียงนกบนต้นไม้” เขาบอก เขาอยากรู้ว่าเสียงนกนั้นพันธุ์อะไร

“ตลกเหรอมึง” ผู้ดูแลวัดว่าพร้อมผลักเขาออกไปอีกก้าว “อย่ามาทำบ้าแถวนี้ กลับไป!”

เขาร้องว่ามีลำโพงอยู่บนต้นไม้ มีแสงไฟด้วย

ผู้หญิงที่ยืนอยู่แถวนั้นถามเขา “มีแล้วยังไง ใครๆ ก็รู้ทั้งนั้น”

แต่มันเป็นของปลอมและทำเทียม เขาพยายามร้องบอก

“เออ แล้วยังไง” อีกคนว่า “ได้ยินเสียงนกไม่ดีรึไง”

“อย่าไปต่อปากต่อคำกับมันเลย” ผู้ดูแลเขตวัดปราม พลางหันมาบอกเขา “ไป ไปได้แล้ว”

เขาเดินกลับท้ายวัดแต่โดยดี

เรื่องถึงหูชายกลางคนผู้ดูแลเขตท้ายวัดในช่วงค่ำ ชายกลางคนจึงบอกให้เขารู้จักสงบปากสงบคำ พูดในสิ่งที่ควรพูด ไม่งั้นจะเป็นภัยแก่ตัวและแก่ตัวชายกลางคนด้วย

“แต่เสียงนกนั้นมันปลอม”

“เออ ใครเขาก็รู้” ชายกลางคนตัดบท “ทุกวันนี้มันไม่มีนกในเมืองแล้ว วัดก็ต้องสร้างบรรยากาศให้เหมือนวัด”

“แต่มันไม่ใช่แค่เสียงนก” เขาพยายามอธิบาย “มีเสียงสวด มีเสียงเพลงชาติ มีเสียงให้บริจาค มีเสียงกระจ่ายข่าวด้วย”

“เอ็งมีปัญหาอะไร” ชายกลางคนถาม “ก็มันเป็นเครื่องกระจายเสียง”

“แต่มันเป็นเสียงปลอม”

“จับจดไม่เข้าเรื่อง เกาไม่ถูกที่คันเลยมึง เสียงปลอมแล้วยังไง ก็มันส่งเสริมให้เกิดบรรยากาศของวัด ทำประโยชน์ให้กับวัดเยอะแยะ เห็นจะเป็นคุณมากกว่าโทษ ถามในเรื่องไม่ควรถาม ที่มามันจะยังไงไม่เห็นสำคัญ แต่พอมีแล้วมันยังประโยชน์แก่ทุกๆ คน ถามถึงประโยชน์สิ ไปถามถึงที่มาของมันทำไม”

เขาไม่ค่อยเข้าใจสิ่งที่ชายกลางคนอธิบายเลย เพราะเขามองที่เหตุหนึ่ง เหตุแห่งที่มาของมัน แต่เมื่อสนทนากันถึงตรงนี้ น้ำเสียงของชายกลางคนบอกเขาชัด ว่าให้สงบปากสงบคำ

“มันปลอม” เขาพูดงึมงำในลำคอ ขอให้ได้พูดแม้เสียงเบา

 

ก่อนความทรงจำกระทบกระเทือน

หากจะลองพิจารณา เขาไม่แน่ใจว่ามีความแคลงใจต่อเสียงนกปลอม หรือความไม่เห็นเป็นเรื่องสำคัญของผู้คนที่มีต่อเสียงนกปลอมกันแน่ อย่างไหนที่เขาแคลงใจมากกว่ากัน ความหมกมุ่นต่อสองสิ่งนี้พาเขากลับมายังจุดเดิมในวันถัดมา เขายืนนิ่งกลางแดด แหงนมองผ่านพุ่มใบของโพธิ์ใหญ่ ยืนนิ่งเช่นนั้นปานรูปปั้น ผู้คนเริ่มเห็นเขา บ้างมาเดินวนรอบตัวเขา สงสัยในพฤติการณ์ ใครคนหนึ่งทักถามขึ้นว่ามายืนดูอะไร มาดูของปลอม เขาตอบ คนที่ถามพยักหน้าหงึกหงักพร้อมเบะปากแล้วเดินกลับไปสมทบกับกลุ่มคนใต้ต้นโพธิ์

ไม่นานผู้ดูแลวัดเขตตะวันออกก้าวอาดๆ มาหาเขา พร้อมกลุ่มคนทั้งชายหญิงจำนวนหนึ่งตามมาสมทบ

“จะไปดีๆ หรือจะให้อุ้มออกไป” ผู้ดูแลเขตเสียงกร้าว

“มันเป็นใคร กล้าดียังไงมาหาว่าสิ่งที่เขากราบไหว้บูชาเป็นของปลอม” หญิงกลางคนกล่าว

เขาชี้ไปบนยอดไม้ สิ่งที่เขาว่าปลอมอยู่ข้างบน ไม่ใช่ข้างล่าง

เด็กวัยรุ่นคนหนึ่งฟาดมือที่เขาชี้ไปยังต้นไม้ลงอย่างเต็มแรง

ชายกลางคนผู้ดูแลเขตท้ายวัดปรากฏตัวขึ้น รีบวิ่งเข้ามาสมทบ

ผู้ดูแลวัดเขตตะวันออกบอกเสียงดังให้ผู้รายล้อมได้ยิน “มันเป็นลูกไอ้เฒ่า”

“ตายห่าแล้ว แดกข้าววัดแล้วยังท้าทายพระท้าทายเจ้า ยังจะเลี้ยงไว้อยู่หรือ” ใครคนหนึ่งว่า

“เนรคุณจริง”

“มันไม่ใช่ลูกผม” ผู้ดูแลท้ายวัดละล่ำละลัก “เป็นใครก็ไม่รู้อยู่ๆ ก็โผล่มา”

เขาหันไปมองชายกลางคนที่ได้อาศัยร่วมชายคากันมาถึงสี่คืน

“อ้าว งั้นก็เป็นคนนอกน่ะสิ แล้ววัดปล่อยให้คนแปลกปลอมเข้ามาได้ยังไง”

“เออ ปล่อยให้ใครก็ไม่รู้มาชี้หน้าท้าทายศรัทธาคนยังงี้ได้หรือ”

“แต่มันปลอมจริงๆ” เขาร้อง พยายามออกจากการเกาะกุมเพื่อชักชวนคนทั้งกลุ่มไปใกล้ๆ ต้นโพธิ์

“มึงหุบปาก มึงไม่มีสิทธิ์พูด” วัยรุ่นพูดพร้อมตบปากเขา

มือที่สองที่สามและแรงกระแทกอื่นๆ ตามมา พร้อมเสียงร้องขับไล่อย่างโกรธเกรี้ยว ครั้นความชุลมุนสงบลงแล้ว ผู้ดูแลวัดเขตตะวันออกก็กึ่งอุ้มกึ่งลากร่างเขาออกไปจากตรงจุดนั้น

 

ร่างของเขาถูกโยนกลับลงไปในคูน้ำครำตรงตีนบันไดท้ายวัด ขณะนั้นเป็นช่วงเวลาแรกของวันที่น้ำลง พอถึงเวลาน้ำขึ้นในรอบที่สองของวัน ร่างนั้นจะถูกซัดไปยังอีกฟากฝั่งหนึ่ง สองฝั่งที่เขาถูกโยนไปโยนมา ในช่วงเวลาของน้ำขึ้นและน้ำลง ในท่ามกลางปรากฏการณ์แสนสั้น จำและลืม

สิ่งเหล่านี้คุณดูอยู่ เห็นอยู่ เพราะการถูกกระทบกระเทือนนั้นทำให้เขาเป็นคนพิเศษ ยังคงสงสัยในเรื่องที่ไม่มีใครสงสัย พิเศษเพราะเขาไม่มีความทรงจำ ใครหลายคนนิยามพฤติการณ์ของเขาว่า ไอ้งั่ง เจ็บแล้วไม่รู้จักจำ

ก็เขาไม่รู้ ไม่มีความจำ มีแต่ความเจ็บประเดี๋ยวประด๋าว

 
 
เผยแพร่ครั้งแรกเป็นภาษาญี่ปุ่นในวารสาร Southeast Asian Literature เล่ม 11 ตุลาคม 2556; ตีพิมพ์เป็นภาษาไทยครั้งแรกใน สนุกนึก: วรรณกรรมแตกกิ่ง Bookvirus เล่ม 12 มกราคม 2557; พิมพ์รวมเล่มใน รวมเรื่องสั้น ‘สามานย์ สามัญ’ มีนาคม 2557.
 
 
 
 
 
November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the November 2016 issue: Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing

November 2016
Modernization and Its Discontents: Contemporary Thai Writing
from the October 2016 issue: In Those Days and These: Multilingual Singapore

Reviewed by Gordon Slater

Oddný Eir’s third novel, the semiautobiographical, genre-bending Land of Love and Ruins––expertly translated from the Icelandic by Philip Roughton––opens with the narrator returning home to Reykjavik in the aftermath of a breakup and a midlife crisis, and amid the looming specter of the island’s various economic and environmental concerns. The thirty-something writer and environmental activist records her thoughts daily, and the novel takes the form of her journal. The purpose of her return home is to collect her grandmother’s memoirs, songs, and poetic verses, links to an Iceland the narrator feels is disappearing. Through her excavation of her grandmother’s past—as well as her romance with an ornithologist nicknamed Birdy, and her close bond with her younger brother, Owlie, an archeologist—the narrator gains both perspective and purpose––“I am able to untie the blindfold,” she declares––and come alive to the possibilities of both confrontation and change. Throughout, Eir explores a deep ecology of love, family, nation, history, and nature.

Is it possible to build a home for oneself while leaving room for others? Can this merge with our desire for a social structure aligned with nature? The narrator’s experience of language as a tool of connection, as a method of understanding and shaping the world in personal terms against established social, political, and economic forces would suggest so. To make a home in language––this idea of Heidegger’s––to live self-sufficiently through its expression, means actively wielding language to redefine the self and social structures. Seen through this lens, language occupies a religious space, offering salvation and unity not through belief but through the thoughtful practice of communication, in meaningful engagement, and by listening and sharing experiences. The narrator describes writing as taking on a physical quality in her world. While reading, she notes:

I’d underlined the following sentence, in pencil: Language is the house of Being.

It is important for Eir’s narrator to see language, her writing, as a tangible force. In her conception of language as a home, as a space of connection and safety, and as a tool to reassess her relation to the natural world, Eir writes toward the possibility of Iceland’s renewal. Deeply embedded in this matrix is Eir’s resistance to patriarchal, masculine forms of dominance. This traditional model––where a home is built against a nature perceived as destructive and threatening––is also socially impermeable, isolating individuals within their houses, within the state, so as to avoid perceived threats from outside. Eir’s narrator reacts:

I really want to find a kind of feminine solution within the whirlpool of our male-centered culture.

Eir is bold in acknowledging the dramatic scope of change necessary and many of her solutions involve a restructuring of society at its foundations. Comparing literature and democratic participation to plants, Eir sees not only the necessity of promoting voices at the edges of normative society, but argues for a new biodiversity of voices, perspectives, and topics. In her feminist reimagining, it is necessary to distinguish the meaningful, beautiful connection that people feel to their land, their country, their history, and a nationalism that is by nature hierarchical, dominative, and exclusionary:

I tried to save the life of nature from the claws of nationalism . . . So I came up with new alternatives, taking only ten years to find the right terms: móðurjarðarást or móðurjarðarumhyggja, that is, love or care for mother earth. I find them a bit beautiful—though maybe not very manageable. Maybe it’ll take another ten years to find better terms?

Eir argues that instead of linking our relationship to the land we live on to nationalism––which is an ultimately violent, exclusionary force––we need to build our sense of home in a language and ideology of connection, in nurturing and caring rhetoric. This shift requires a rearrangement of how society at large manages private and public space. Her rejection of a social order where value is extracted rather than added, where land is viewed only as resource to be consumed rather than one to be respected and sustained, comes through even in her relationship to love, its honesty and reciprocal dependence, which she sees as a vital and continually renewing process. Eir’s narrator asks us:

What do we call chieftains when there aren’t any more slaves?

The personal, direct, confessional tone of the book captures a mind at work, both mundane and intimate, and digs into a wide range of philosophical, literary, political, and environmental criticism. Central to the novel’s political exploration of humanity’s relationship to nature are portraits of personal connections between individuals. The experience of love, the connections that people share, is accompanied by the weight of the personal, emotional, and physical scars that are uncovered in the process. Eir appears continually aware of the reality of human connection, its power and its potential for destruction, and how trust can expose and exploit weakness. Her notion of continual renewal as a necessity, emerging from the image of the cyclical qualities of the sea, defines her narrator’s vision of a symbiotic love connection. The safety of a private space linked to, rather than asserted upon, nature allows room for self-creation and fruitful connection. In seeking to create this home, Eir’s narrator confronts the necessity of larger social change.

from the October 2016 issue: In Those Days and These: Multilingual Singapore

October 2016
In Those Days and These: Multilingual Singapore
from the October 2016 issue: In Those Days and These: Multilingual Singapore

October 2016
In Those Days and These: Multilingual Singapore
from the October 2016 issue: In Those Days and These: Multilingual Singapore

October 2016
In Those Days and These: Multilingual Singapore
Like what you read? Help WWB bring you the best new writing from around the world.