Skip to content
Words Without Borders is an inaugural Whiting Literary Magazine Prize winner!
from the July 2018 issue

Read more from the July 2018 issue

from the September 2018 issue

Reviewed by Jocelyn Frelier

In this charged work of autofiction, Bey explores her ties with the Algerian War for Independence, during which her father was killed.

That was his war. Yes, it was a real war. His father, too, had had his war. And he had gone to it singing ‘The Marseillaise.’ Like him. And before him, his father’s father, and thus numerous generations caught in the often tragic snares of history.” These are the ruminations of Maïssa Bey’s unnamed female protagonist in her novella Do You Hear in the Mountains… as she rides a train somewhere in southern France. Originally published in 2002, the novella is a work of autofiction that explores Bey’s relationship to the Algerian War of Independence, during which her father was killed. The brief chance encounter of three strangers on a train begins a conversation that not only addresses the “often tragic snares of history,” as Bey’s protagonist writes, but also implicitly questions the process through which history gets recorded. The book serves as a porte-parole for a multiplicity of voices whose traumas have been silenced, in an excavation of untold pasts that bears the mark of a personal project.

Through truncated conversation, Bey’s characters slowly come to realize they represent different facets of a shared violent past.

“And there! We’ve come full circle! A pied-noir’s grand-daughter, a veteran, a fellaga’s daughter. It’s almost unreal. Really, who could have imagined such a scene? It looks like a television studio, gathered for a show by journalists in search of truth, hoping to lift the veil to shed light on ‘France’s painful past.’ All that’s missing is a harki. And especially, to emphasize this situation’s absurdity and strangeness, they should not neglect to introduce her not only as a fellaga’s daughter, but as herself obliged to flee her country to escape the fundamentalist madness.”

(The translator, Erin Lamm, provides notes that help the reader understand the terms that are left untranslated: a pied-noir, she explains, refers to an Algerian of French descent who supported French rule; fellaga is a derogatory term for an Algerian resistance fighter; and harki is the term used to describe members of the Algerian population who collaborated with the French army throughout the Algerian War of Independence.)

The veteran in the train car extracts the unnamed protagonist’s story from her semi-forcibly in an attempt to draw connections and make peace with his own participation in the French-Algerian conflict. Despite his attempts to “practice the culture of silence,” especially in relationship to his complicity in the war, his story also eventually comes to light. Through his revelation, the protagonist learns just how interconnected their histories are and she is left with both clarity and horror.

The protagonist’s feminist critique of violence is searing. Having fled Algeria’s widespread violence due to the Algerian Civil War that lasted from 1991 to 2002, an event that is occurring contemporaneously with the story, she meditates on her ironic refugee status in France: “Still, in this country, there are men. In every country, there are men. It is they who make it into a homeland. Who make it into hell. Or a country that’s nice to live in.” She relegates war and the project of nation to a masculine space and reflects on the patriotic tropes that serve as excuses for otherwise inexcusable actions.

Bey’s novella has just been published in the US alongside a collection of her short stories, Under the Jasmine at Night, in a single volume titled Do You Hear in the Mountains… and Other Stories. The book is part of a collection of Caribbean and African literature translated from the French and edited by University of Virginia Press as part of its CARAF Books series.

The short stories included in the volume examine the intersection of femininity and Franco-Algerian identity from a host of perspectives. It has been nearly two centuries since the French invaded Algiers in 1830 and began the process of establishing a 132-year imperial rule over their North African neighbors. It has also been over 50 years since representatives from both the French and Algerian governments signed the Évian Accords establishing the full independence of the Algerian nation. However, the legacy of French-Algerian relations remains murky and politicians, regardless of “side” or “position,” are reluctant to talk about decades of conflict and cultural exchange.

Bey’s stories address the manner in which these cultures have become mutually imprinted on one another. They take up the lived realities of immigrants who live in France, of Algerians who aim to negotiate the lessons of colonial history and subsequent independence, and of individuals who inhabit a space somewhere in between. From start to finish, the stories delve into the complexities of everything from love and domestic violence, to marriages affected by threats of repudiation and the corporeality of motherhood. They retain their gendered critiques as they explore a young girl’s first encounter with patriarchy, the role of rape in warfare, and the need to find spaces of sisterhood. Bey asks universal questions about the construct of race in discourses of immigration and about the cyclical nature of war. Her characters highlight our human need to connect with the past and to dream about the future. In doing so, each story accomplishes the feat of being grounded in a specific cultural reality and milieu while appealing to a broad audience.

The story titled “NOWHYBECAUSE” is a particularly compelling example of such an endeavor. It combines the innocence of its young, female protagonist with her curiosities about the world around her to reveal the limitations of growing up a girl in Bey’s Algeria:

Concrete examples, sentences to complete, according to social, moral, and cultural realities:
“Given that you are a girl…”
“The fact that you’re not married yet…”
“Seeing as he is a good catch…”

Let’s go back to childhood.
“So, can I go play downstairs with my girlfriend?”
(Pointing to my brother) “Why him and not me?”
"Because. You can’t. That’s how it is.”

The narrator reduces her relationship with her parents to this exchange of phrases and describes the slow realization that her brother did not face the same nowhybecause in his day-to-day. She also describes for the reader the process through which she learned to tell half-truths or to manipulate information to avoid the nowhybecauses. In a few short pages, Bey captures the reality of disparate gender realities and neatly times them to the “subordinating conjunction” her narrator disdains: because.

Lamm’s translation is beautifully rendered. The contents of the novella and the subsequent short stories may be sobering, but they provide a host of essential queries for the individual who enjoys a philosophically charged read. The edition is made all the more pleasant by its afterword, authored by Alison Rice, from the University of Notre Dame, who puts both Maïssa Bey and her writing into context for the non-specialist who wants to better understand Bey’s literary journey.

© Jocelyn Frelier. All rights reserved.

from the September 2018 issue

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

Read more from the September 2018 issue

from the September 2018 issue

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

მესხის ვს. მესხის

„ემბრიონს აქვს სპეციალური სტატუსი, იგი არის არა ადამიანი, არამედ პოტენციური ადამიანი და იმსახურებს პატივისცემას“.
უორნოკის კომისია
კანონი „ადამიანის ემბრიოლოგიისა
და ფერტილიზაციის შესახებ“
„პრობლემურნი იქნებიან ის ბავშვებიც, რომ­ლებიც ხელოვნური განაყოფიერებით დაიბადნენ და მათი სიცოცხლე მრავალი ემბრიონის განადგურების შედეგად განვითარდა“.
საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქი 
ილია II
საშობაო ეპისტოლე

სიზმარი, რომელიც მარიკას რამდენჯერმე ესიზმრა, მისი ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვან პერიოდებს დაემთხვა და განსაკუთრებულ მინიშნებად და ინტერმეცოდ იქცა. მარიკა ამას მოგვიანებით გააცნობიერებს. თავდაპირველად კი მხოლოდ სიზმრისეული სურათები და ის უცნაური განწყობა ახსოვს, რომელიც კარგა ხანი მიჰყვება და ძილის ბურანსა და დღის რეალობას შორის დაკიდებულ საქანელაზე რამდენიმე კვირის მანძილზე არწევს. 
პირველი სიზმრის ნახვისას მარიკა გათხოვილი და ჯერ ისევ იმედებით სავსე ქალია. ის ირაკლისთან ერთად ზის მანქანაში და მცხეთისკენ მიიჩქარის. შობის წინა დღეებია, ანუ ის დროა, როდესაც დედა პარასკევასაც ესიზმრა სიზმარი, სადაც წმინდანი გამოეცხადა და შობამდე მის საფლავზე მიმსვლელთ სამი სანუკვარი სურვილის ასრულება აღუთქვა. მოკლედ, ყველაფერი აქაც სიზმრით იწყება. უფრო სწორად, ხილვით, რომელმაც თითქმის მთელი ქვეყანა ააფორიაქა, მცხეთისკენ დაძრა და დედაქალაქიდან ძველ სატახტო ქალაქამდე გაჭიმული მცირე გზა მორწმუნეთა და მეოცნებეთა ავტომობილებით გაჭედა. 
ირაკლის და მარიკას შავი „ლენდ კრუიზერ პრადოც“ ამ კოლონაშია. ისინი უკვე რვა წელია, შვილზე ოცნებობენ და მონაზვნის სიზმარსაც სილოამის საბანელში ანგელოზის ჩამოსვლის ნიშნად იღებენ. 
ქალაქს პირველები ტოვებენ, მაგრამ თბილისიდან
გამოსვლიდან მეოთხე დღეს ისევ მცხეთის შესასვლელთან დგანან და არავინ იცის, კიდევ რამდენი ასეთი დღე ელოდებათ. წინ კუს ნაბიჯებით მიიწევენ. საჭმელს გზადშემხვედრი რესტორნებიდან ეზიდებიან. სხულს სველი ხელსახოცებით იწმენდნენ და ტანსაცმელს მანქანაში იცვლიან. მათ წინ და უკან ჯიპების და სედანების გრძელი კოლონაა. სუსხიანი ქარი ქრის, ცივა და მარიკა ფიქრობს, რომ კორტასარის გმირებს ჰგვანან, მოთხრობიდან – „სამხრეთის გზატკეცილი“. ღამით კი იმ საოცარ სიზმარს ნახულობს. ესიზმრება, თითქოს სულ სხვა დროსა და სივრცეშია. ხედავს გრძელ, მთვარის შუქით განათებულ, ხრიოკ და უცნობ გზას, რომელსაც შავ მოსასხამებში გახვეული კეთროვნები და ხეიბრები მიუყვებიან. თავადაც მათ შორისაა – მათსავით გლახაკი და მომაკვდავი. სიზმრის სიჩუმე დოლბის სისტემის კინოთეატრების მგრძნობიარე დინამიკებში უეცრად გამორთული ხმაურივითაა. საპყართა არმია ნელა და თავდახრილი მიაბიჯებს. მარიკაც მხოლოდ წინმიმავალთა ფეხის ტერფებს ხედავს. გზის ბოლოს ბოსელი დგას. ბოსელში სხვებთან ერთად, ვიღაც უხილავის კარნახით შედის და ხედავს, რომ ბაგაში ცხვრების ნაცვლად ექიმი იესო წევს, რომელსაც ჩვილი ბავშვის სახე აქვს და ყველა მათგანს ღიმილითა და თავზე ხელის დადებით კურნავს.
თვალს რომ ახელს, გზატკეცილს მართლაც ანათებს მთვარის შუქი, სიჩუმეს დეკემბრის ცივი ქარის ზუზუნი და საპატრულო პოლიციის მანქანის სირენის ხმა არღვევს. მარიკას მანქანის სალონში მოუხერხებელი ძილისგან კისერი სტკივა. სიზმრიდან გამოყოლილი სურათები ცხადში ბოლომდე დაბრუნების საშუალებას არ აძლევს. გაოგნებული უცქერის მთვარიან და მანქანებით გაჭედილ ვიწრო ქუჩას. მერე ირაკლის აღვიძებს და სიზმარს უყვება. ეუბნება, რომ ქრისტე ნახა. ეს კი ალბათ იმის ნიშანია, რომ საფლავზე შესვლას მოახერხებენ და აუცილებლად ეყოლებათ შვილი. ირაკლი გამოუძინებელი და გატანჯული სახით უქნევს თავს, მანქანის სავარძელზე გვერდს იცვლის და რაღაცას ბურტყუნებს. ახლა ის ყველაზე ნაკლებად ჰგავს ბავშვის გამკეთებელ კაცს. 
მარიკას ვარაუდის პირველი ნაწილი მალევე მართლდება. იმ დღესვე ირაკლი თანაკლასელს, მამა ვასილს (ერობაში ვასკას) ნახულობს, რომელიც შუაღამით მათ დაკეტილ საფლავზე შეაპარებს. მარიკას სხვებისგან განსხვავებით მთელი ღამე აქვს. მარიკა საფლავზე სრულიად მარტოა და, რა თქმა უნდა, რჩეული. საფლავზე წვება. წვება მუცლით. სახეს მიწაში რგავს და თბილი მიწიდან საკუთარი თუ წმინდანის გულისცემა ესმის. ცივა. ყინავს. თავზე სწორედ ის დიდი ვერცხლისფერი მთვარე დაჰნათის. ჯადოსნური ღამეა და მარიკასაც ეჩვენება, არა, კი არ ეჩვენება, ნამდვილად ასეა... საფლავიდან წმინდანის უხრწნელი ხელი ამოდის და მარიკას გაყინულ თითებს ეხება.
მას შემდეგ, რაც მარიკას ცივი თითები, სუსტი სხეული და მერყევი სული წმინდანის ხელს ეჭირა, საკმაო დრო გავიდა. სიზმრის მეორე ნაწილი არ ამხდარა, რადგან, მარიკას აზრით, ირაკლის და მას მოთმინება, უფრო სწორად, რწმენა არ ეყოთ. მათი შვილი ქვეყანას ჯერ არ მოვლენია. არავინ იცის, გაჩნდება თუ არა საერთოდ. მარიკას და ირაკლის განქორწინების შემდეგ მათი ინ ვიტრო  განაყოფიერებული ემბრიონი სინჯარაშია კონსერვირებული. დედის სურვილია, ის ცოცხალ ადამიანად იქცეს, მამის – არასდროს გაჩნდეს. ყველაფერს სასამართლო გადაწყვეტს.

ფარდებჩამოფარებული ფანჯრების იქით კარგა ხნის გაღვიძებული ქალაქის ხედი იშლება. მრავალსართულიანი კორპუსების უსწორმასწორო ერთიანობა, ორიგინალური ლანდშაფტი და ქვაბულებზე ამფითეატრივით შეფენილი ძველი უბნები ქალაქს დროის მდინარებაში ჩაკარგულ და ორაზროვან იერს ანიჭებს. სექტემბრის ნათელი და ცხელი შუადღეა. მაცხოვრებელთა ნაწილი ჯერ კიდევ არ დაბრუნებულა შვებულებიდან, ნაწილს კი ისევ მოჰყვება განვლილი ზაფხულის სიმსუბუქე და უდარდელობა.
ზემო სართულზე ვიღაც ბახის საფორტეპიანო კონ-
ცერტისთვის დაწერილი ვარიაციების შესრულებას ცდილობს. მუსიკალური სკოლის მოსწავლეებისთვის ფორტეპიანოს გაკვეთილებს მეზობელი, რომელიც მარიკას თვალით არასდროს უნახავს, სადღაც შუადღის პირ­ველი საათისთვის იწყებს და ეს ის დროა, როდესაც მარიკას დღე იწყება. გაუწაფავი ხელით ფორტეპიანოზე დატყაპუნებული და შეცდომებით სავსე კლასიკური მუსიკის ნაწარმოებები მარიკას მაღვიძარაა და ისიც თვალებს ახელს. ჯდება, შიშველ ფეხებს დივანზე აწყობს და სხვა სამყაროდან მოსულის თვალებით აშტერდება ოთახის კედლებს. კედლები თეთრია და ცარიელი. თუ არ ჩავთვლით ერთადერთ ფოტოს, სადაც ისევ მარიკაა გამოსახული. ამ ფოტოზე ის ღია ვერანდაზე დგას, იდაყვებით ხის მოაჯირს ეყრდნობა, მოკლე, ყვავილებიანი კაბა აცვია, თმაგაშლილია და იცინის. მის უკან მაღალმთიანი მთების პეიზაჟია. ფოტოგრაფს კადრი ისე დაუყენებია, რომ ნატურა მთების ფონზე მთელი ტანით გამოჩნდეს და არც ფონი დაიჩრდილოს, არც მთებს წაეკვეთოს მწვერვალები. მოკლედ, წარმატებული ფოტოა. მით უფრო, რომ პროფესიონალი ფოტოგრაფის კი არა, ირაკლის მიერაა გადაღებული. ირაკლი კადრს მიღმაა, უხილავი და, ამავე დროს, მოქმედი. ის რომ არა, ეს ფოტო არ იარსებებდა, არც ამ კედელზე იქნებოდა ჩამოკიდებული და ალბათ არც მარიკა იარსებებდა, როგორც ასეთი. მარიკას წარსულის ეს კადრი და თავად ბედნიერი და მოღიმარი მარიკაც იმ დროსა და სივრცეში ირაკლის მიერ არის შექმნილი. 
ფოტო ზედმიწევნით ასახავს მარიკას ახლანდელი ყოფის არსსაც. მარიკას წარსულის შემოქმედი და ამჯერადაც უხილავი ირაკლი მის ყოველდღიურობას ძველებურად მართავს. რადგან ფოტო ისეთ ადგილას ჰკიდია, რომ მარიკას თვალთახედვის არეში მუდმივად ხვდება, გულის არეშიც ყოველწამიერი და მტკივნეული დარტყმები გარანტირებულია. ეს ჰგავს ერთგვარ რეფლექსიას, როდესაც რაღაც მძიმე და გარდაუვალის მუდმივი გაცნობიერება ხდება და როდესაც „მემენტო მორის“ მსგავსად მარიკასაც განუწყვეტლივ ჩაესმის სიტყვები: „გახსოვდეს, მიგატოვა!“, ან „იცოდე, უბედური ხარ!“ 
„რა უბედური ვარ“, – ფიქრობს მარიკა და სამზარეულოში გადის და გაზქურაზე ჩაიდანს დგამს. ჭიქაში ყავას ყრის, მაცივრიდან ყველს იღებს და ღუმელში შემთბარ კრუასანს უგემურად ღეჭავს. საიდანღაც გამომძვრალი კატა მაგიდაზე ხტება და მაცივარში იჭყიტება.
მარიკამ Aმერიცან Kეუდა-ს ჯიშის ფისო ირაკლისთან დაშორების მერე მოიყვანა და რადგან უმალ კემელების ქალღმერთს – ბასტეტს  მიამსგავსა, ეს სახელი დაარქვა.
ირაკლის სახლის ცხოველები სძულდა, რადგან ფიქ­­რობდა, რომ ოჯახის ახალი წევრი იმ უშვილო და ბედსშეგუებულ წყვილებს დაამსგავსებდათ, ბავშვებს რომ ცხო­ველებით ანაცვლებენ და არარეალიზებულ მშობ­ლიურ სითბოს მათ ყურებდაცქვეტილ და პრიმიტიულ თავებს დაატეხენ. საბრალო ბასტეტს კი არარეალიზებულ სითბოსთან ერთად მარიკას მთელი დრამა დაატყდა თავს. ისიც თანამგრძნობი თვალებით უყურებდა საათო­ბით მოქვითინე ახალ პატრონს და დამამშვიდებელი კრუტუნით იწმენდდა მარიკას ცხელი ცრემლისგან დასველებულ ბეწვს...
ზემო სართულზე მუსიკალური თემა იცვლება. შოპენის მელანქოლიური მელოდია ბლანტი ნაღველის იმ მდინარეს წააგავს, ცეცხლოვან ვნებებს რომ გადაუვლის, გადარეცხავს და მღელვარე გულსაც უცნაურ წებოში ამოავლებს. განცდას, რომ ადრე თუ გვიან ყველაფერი გაივლის და ყველაფერი სულერთი გახდება, შხაპქვეშმდგარი მარიკასთვის შვების ნაცვლად სევდა მოაქვს. რა ცუდია, რომ სიყვარულის ბოლო გაბრძოლება – სიძულვილიც მოკვდება და სახეჩამოგრძელებულს და გაშეშებულს განურჩევლობის რბილ ნისლში ყვინთვის გარდა აღარაფერი დარჩება. აქედან იწყება დავიწყება. მარიკას კი არ უნდა დავიწყება. არ უნდა, ირაკლი წარსულს გაატანოს და ახალს დაელოდოს. ვიღაც სხვა, ახალი და უცხო მიიღოს, მაშინ, როდესაც რაც თავი ახსოვს, ირაკლი ჰყავდა. მაშინ, როდესაც ამ სიყვარულს შესწირა ამდენი წელი. მაშინ, როდესაც უკვე არსებობს მათი შვილის ჩანასახი – სინჯარაში განაყოფიერებული და გაურკვეველი ვადით გაყინული პრეემბრიონი. გენეტიკური კოდის მატარებელი პრეზიგოტა, რომელშიც უკვე განსაზღვრულია სქესი, თვალის, კანისა და თმის ფერი, სახისა და ტანის ფორმები, ავადმყოფობებისადმი მიდრეკილება და ტემპერამენტიც კი. პატარა მიკროჩიპი, რომელიც ატარებს ინფორმაციას. სიცოცხლე, რომელიც სწორედ ირაკლის მონაწილეობით არის მოვალე, გაჩნდეს და მარიკაც და მისი სიყვარულიც დავიწყებისა და გაქრობისგან იხსნას.
მარიკა ტანს იმშრალებს და აბაზანის კედელში ჩად­გმულ ფერად ორნამენტებს უყურებს, რომელსაც საფუძ­ვლად კლიმტის ფერწერული ესთეტიკა უდევს. დეკორი მარიკამ და ირაკლიმ ერთად შეარჩიეს სანტექნიკის მაღაზიაში, სადაც ყველაფერი ხელოვნების ყოველდღიურ ყოფაში თანაარსებობის პრინციპითა და პრეტენზიით იყი­დებოდა. მაღაზიის მეპატრონეს გალერეის მფლობელის გარეგნობა ჰქონდა, კონსულტანტი გოგო კი აკადემიის ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტის ლექტორის ენით საუბრობდა. ცხადია, პროდუქციის შემქმნელებს ნუვორიშების მისაზიდად მხოლოდ ძალიან ცნობილი ფერწერული ნამუშევრები აერჩიათ. სტილის კულმინაციად კი ალბათ უნიტაზები უნდა მიგვეჩნია ვან გოგის „მზესუმზირების“ პრინტით. მარიკამ მხოლოდ მაშინ გააცნობიერა, რომ ლოზუნგი „ხელოვნება ხალხისათვის“ საბოლოოდ ჩეჩმების მოხატვის თავისუფლებასა და განავლის გაკეთილშობილებას გულისხმობს. და მართლაც, ხელოვნების რომელი იდეა უნდა იყოს დეფეკაციის პროზაული პროცესის გალამაზებაზე უფრო ჰუმანური?
ირაკლის უნიტაზები არ მოეწონა, არც შაგალის სიყ­­-
ვა­რულით მფრინავი წყვილით მოხატულ აბაზანაზე დარ­ჩენია თვალი, არც პიკასოს კუბისტური სარკეებისა და ვიტრაჟებისთვის მიუქცევია ყურადღება. მისი არჩე­ვანი მხოლოდ კლიმტი იყო. ფერადი, მაგრამ იმ გარემოში ყველაზე მოკრძალებული და საყოფაცხოვრებო დიზაინზე ყველაზე მისადაგებული კლიმტი. უთუოდ დასაფასებელი არჩევანი იყო. 
ფორტეპიანოზე ახლა უკვე სწრაფ, აჩქარებულ მელოდიას უკრავენ. მარიკა ავტორს ვერ ცნობს. შესაძლოა, სულაც სავარჯიშო ეტიუდებია. შემსრულებელს ტაქტი ერევა, მელოდია სადღაც შუა გზაზე უწყდება და კვლავ უბრუნდება. კვლავ არასწორი ბგერა. მცირედი პაუზა და ჰარმონიის შექმნის მცდელობა ისევ თავიდან იწყება.
ბასტეტს თეფში მოუსუფთავებია და ფანჯრის რაფაზე ზის. მისაღებ ოთახში საათი წიკწიკებს, რომელიც მარიკას ახსენებს, რომ ერთ საათში ადვოკატს უნდა შეხვდეს. კარადიდან ჯინსის შარვალი და თეთრი მაისური გამოაქვს, პრაქტიკულად ის, რაც ხელთ ხვდება. თეთრ კედებზე ზონარს იკრავს. აწეწილ თმას ივარცხნის და სარკეში საკუთარ სახეს, ნაღვლიან თვალებსა და გამხდარ ლოყებს უცხოსავით აკვირდება. ამ ტანსაცმელში საერთოდ პატარა გოგოს ჰგავს. გარეგნობა მატყუარაა. მის სხეულში კარგა ხანია დაწყებულია რეგრესისა და კვდომის პროცესი. გარდა იმისა, რომ მის საშვილოსნოს არ აქვს ნაყოფის მიმაგრებისა და ტარების უნარი, უჯრედებიც თანდათან სულ უფრო და უფრო ნაკლებ ესტროგენს გამოიმუშავებს. უკვე ოცდათვრამეტი წლისაა. მენოპაუზამდე შედარებით შორია, მაგრამ რეპროდუქციული ასაკი სულ რამდენიმე, საუკეთესო შემთხვევაში, ოთხი-ხუთი წელი თუ გასტანს. ახალი სიყვარულის (თუკი მსგავსი რამ საერთოდ არსებობს) პოვნას კი გაცილებით მეტი დრო სჭირდება. 

ირაკლი რეპროდუქციული ცენტრის მისაღებში ზის და განცხადებას წერს:
„მოქალაქე ირაკლი მესხის განცხადება...“
წინ სააპლიკაციო ფორმები უდევს, სადაც მოქალაქეები შთამომავლობის გაგრძელებაში ცენტრის დახმარებას ითხოვენ, რომელიც ერთხელ უკვე შეავსო, ახლა კი პირიქით, ამ დახმარების უგულვებელყოფა და უკან წაღება სურს.
წინ ფურცელი და მუყაოს ჭიქით ყავა უდგას. ზურგსუკან კი უზარმაზარი მაცივრები სინჯარებში გაყინული პრეზიგოტებითაა სავსე. ემბრიონებით, ადამიანური სიცოცხლეებით, რომელთაგანაც ზოგს უწერია დაბადება, ზოგს კი – არა. ირაკლის აქაურობა რაღაცით აგონებს გარდაცვლილი სხეულებით სავსე მორგს, რომელთაგან ზოგიერთის სულს უწერია სასუფეველში მოხვედრა, ზოგიერთს – არა.
მოკლედ, ყველაფერი მეტისმეტად ბანალურია და მეტისმეტად აბსურდულიც. ადამიანები ანთროპოლოგიურ ლაბირინთში გზააბნეული პრიმატები არიან, რომელთაც საკუთარი სურვილების მართვის ნაცვლად გაუვალი გენეტიკური ჯუნგლი მიიღეს. ამის დასტურად სამყაროს ამ უზარმაზარ საშვილოსნოში გატარებული რამდენიმე საათიც საკმარისია. საკმარისია გაიცნოთ თუნდაც ახლახან შემოსული ის ლესბოსელი წყვილი, რომელთაც სუროგატი დედა აიყვანეს. ამგვარად, თუ ინ ვივო  განაყოფიერება წარმატებით განხორციელდა, უახლოეს ცხრა თვეში დაიბადება ბავშვი, რომლის გაჩენაშიც მონაწილეობა მიიღო სამმა ქალმა, ერთმა მამაკაცმა და ერთმაც სინჯარამ. ან ის ქვრივი ქალი, ლაბორატორიას მწუხარე სახით რომ მიაბარა გარდაცვლილი მეუღლის სპერმითა და საკუთარი კვერცხუჯრედით შექმნილი, ნიტროგენის ხსნარში მოთავსებული და მინუს 196 გრადუსზე გაყინული პრეემბრიონი და ექიმებთან საიქიოდან განაყოფიერებული სიცოცხლის გაჩენის სასურველი თარიღიც შეათანხმა...
ირაკლის გული უწუხს. სურს, სწრაფად დატოვოს აქაურობა და აღარასდროს გაიხსენოს. ან თავის დროზე რამ მოიყვანა აქ. როგორ მოხდა, რომ მარიკას დაჟინებულ თხოვნას დაჰყვა და საკუთარი გენეტიკა, სისხლი, სპერმა ამ სიგიჟისთვის გაიმეტა? უკვე იმაშიც დარწმუნებულია, რომ ასე გაჩენილი ბავშვი ნორმალური არ იქნება. სხვა ღვთისგან მოვლენილებივით, უკვდავი სული არ შთაებერება. პლასტმასის გული და შუშისთვალა თოჯინასავით გაყინული მზერა ექნება. 
„მოვითხოვ, არ დაუშვათ ჩემი, ირაკლი მესხისა და ჩემი ყოფილი მეუღლის, მარიკა მესხის გასული წლის 30.06-ში, სინჯარაში განაყოფიერებული ემბრიონის კრიოპრეზერვაცია...“ – წერს. 
განცხადებას ხელს აწერს. ახლა ექიმს უნდა დაელოდოს. რამდენიმე შეკითხვა აქვს. მაგალითად, ხომ არ აუყვანიათ უკვე სუროგატი დედა? თუ პროცესს მოიგებს, რამდენ ხანში მოხდება განაჩენის აღსრულება? უკლებლივ ყველა ემბრიონს გაანადგურებენ თუ არსებობს შანსი, მოსარჩელე მხარემ რამე მაქინაციები ჩაატაროს და მისი სპერმის მონაწილეობით შექმნილი ბავშვი სადღაც როგორღაც და მაინც გაჩნდეს?
ირაკლის ნამდვილი ბავშვი უკვე არსებობს. ის თათიას მუცელშია და გახშირებული ბიძგების დროს ირაკლი გრძნობს მის ნამდვილ წიხლს, რომელსაც დედის საშვილოსნოს კედელს უბრაგუნებს და მამას ესალმება. ეს საოცრებაა, რომელსაც ამდენი წელი ელოდა. ეს მისი გაგრძელებაა და იმის დასტური, რომ მარადიულად გაგრძელდება.
„დროთა მდინარებაში თავის შენარჩუნების სურვილი უმთავრესია“, – ფიქრობს ირაკლი. ადამიანებს სწორედ ამ ვნებით უყვარდებათ, – შექმნან და გააგრძელონ შთამომავლობა და თუკი ეს არ არის... – ირაკლის აქ ახსენდება შოპენჰაუერი და ის, რომ სქესური სიყვარულის მეტაფიზიკა სხვა არაფერია, თუ არა ერთი დიდი ადამიანური ეგოიზმი, გვარის გენიის მიერ იმ ბავშვის გააზრება, ვინც შეიძლება გაჩნდეს ამ წყვილისგან. 
ან რა ამაღლებულად წერდა!
„არის რაღაც სრულიად თავისებური საიდუმლო იმ ღრმა ქვეშეცნეულ სერიოზულობაში, რითაც ქალ-ვაჟი ათვალიერებს ერთმანეთს პირველი ნახვისთანავე, იმ გულმოდგინებაში, რითიც ისინი აკვირდებიან ერთმანეთის გარეგნობის ყოველ წვრილმანს. შეყვარებულთა მზერის ამ გადაკვეთაში იელვებს ხოლმე პირველი ჩანასახი – მომავალი ადამიანი, რომელიც მხოლოდ ამ წყვილმა შეიძლება შობოს. ინდივიდი, რომელსაც ესწრაფვის მსოფლიო“.
ეს გადაკვეთა ბოლოს და ბოლოს მასთანაც მოხდა. იმ მშვენიერ საღამოს, როდესაც თათიას შეხვდა. ირაკლის იმ დღის ყველა წვრილმანი ახსოვს: აგვისტოა. გეგას დაბადების დღე. თვითონ მარიკას გარეშეა. თათია კი მეგობარ გოგონებთან ერთად. სუფრაზე მის წინ ზის. თმას ისწორებს. უღიმის. მონაცემები იდეალური აქვს: ათი წლით უმცროსი. სავსე მკერდი. გლუვი კანი. თეთრი, ჯანსაღი კბილები და საერთოდაც ჯანსაღი.
„როგორც ხეჭეჭური ქვაზე დასათხლეში“, – ფიქრობს ირაკლი, როდესაც საცეკვაოდ გაჰყავს და წელზე მკვრივ ხორცს უსინჯავს. თათიას წელს ქვემოთ მრგვალი თეძოები ერკალება, მხრებზე ოქროსფერი (თუნდაც შეღებილი) თმა აყრია – ნამდვილი ნაყოფიერების ქალღმერთია და მათ მზერაში იკვეთება კიდეც პირველი ჩანასახი – ის მომავლის ადამიანი, რომელიც მხოლოდ მათ შეუძლიათ შობონ.
ურთიერთობაც იოლად ეწყობა. მარიკას ეჭვიანობა თავში არასდროს მოსვლია. ირაკლიც თავისუფლად წერს თათიას მესიჯებს, ურეკავს, კინოში ეპატიჟება, საღამოებს ერთად ატარებენ. თათიას დანახვისთანავე სხეული ეჭიმება, მთელი ეს ალქიმია, ენდორფინების და კოტრიზოლის დიდი დოზა ტვინში ურტყამს, აზრებს და გზებს ურევს. ეს ბუნებრივია, რადგან მათ შორის არსებობს ის მიზიდულობა და მაგნეტიზმი, რასაც სწორედ მათ მიერ შესაქმნელი მომავლის ადამიანი განაპირო­ბებს. 
ნეტა მარიკასთანაც ასე იყო? ირაკლის აღარ ახსოვს. როცა შეუღლდნენ, თითქმის ბავშვები იყვნენ. ყველაფერი რიტუალების დაცვით მოხდა. გაცნობა, მშობლები, ნათესავები, ნიშნობა, ქორწინება, სახლის მოწყობა, მანქანის ყიდვა, წვეულებებზე სიარული, დღეეები და ღამეები, ღამეები და დღეები, ერთმანეთის მსგავსი და მსგავსი ერთმანეთის. ბავშვი არ გაჩნდა. არ აახმაურა და არ შექმნა მათი ახალი ცხოვრება. სხვაც ბევრი არაფერი ცვლიდა მდორე რუტინას, მარიკა კომფორტული იყო, მაგრამ მოსაწყენი, ერთ ქვასაც კი არ ჩააგდებდა ყოველდღიურობის მშვიდ მდინარეში, რომ რაღაცით მაინც აეღელვებინა, აეჩქარებინა ან კალაპოტიდან დროდადრო მაინც გადაეყვანა ყოფის ჩვეული სვლა. თათია კიდევ მოთამაშეა. მოუსვენარი, მჩქეფარე, ემოციური, ხან მხიარული, ხან გაბუტული, მისი ხასიათის ამპლიტუდაც მისი მღელვარე მკერდივით ადი-ჩამოდის, მარტის ამინდივით იცვლება, მოღრუბლულობა და ქარიანობა დაკარგვის შიშს უქმნის, რაც კიდევ უფრო აგიჟებს და ახელებს, მზიანი დღეები ახალი გზნებით აბრუნებს, აბრუებს და ათრობს. თათიასთან არაფერია პროგნოზირებული. გარკვეული, ცხადი. 
საწოლში ვნებიანია, ცხელი, სველი. ავხორციც.
საწოლში? საწოლში მალე აღმოჩნდნენ, თუმცა ირაკ­ლის ეჩვენება, რომ პირიქით, დიდი დრო გავიდა, სანამ თათიას აგვისტოში მზემოკიდებულ შიშველ სხეულს სექტემბრის ღამეს მოუსინჯავდა, მკერდს მუშტებს შორის მოიქცევდა და სხვადასხვა რეგისტრში ააკვნესებდა. სექტემბრის იმ ღამეს ირაკლიმ მარიკას უთხრა, რომ ბი­ჭებ­თან ერთად დასალევად მიდიოდა. ასეც იყო, მაგ­რამ კლუბში ბიჭებთან ერთად თათია და მისი მეგობარი გოგოებიც იყვნენ. დალიეს და იცეკვეს, იცეკვეს და დალიეს. ირაკლის მთელი სხეული უფეთქავდა, ისე უნდოდა ის გოგო, თათია ცეკვავდა და ირაკლის ეჩვენებოდა, რომ ყველა ბიჭს მასავით უნდოდა ის გოგო. ამიტომ მალე წავიდნენ, სახლში გააცილა, ზედ სახლის კარამდე მიაცილა და იქ აღმოჩნდა, რომ თათია სახლში მარტო იყო. 
სახლში შევიდნენ. თათიამ ღვინო დაუსხა. ირაკლიმ აკოცა. ლიფი შეუხსნა და მშვენიერი სხეული გაუშიშვლა. ირაკლიმ მარიკასთან ამდენი წელი ისე იცხოვრა, რომ ისიც კი ვერ გაიგო, როდის ჰქონდა მარიკას ორგაზმი, ან ჰქონდა თუ არა საერთოდ, თათიასთან კი ორგაზმი ისეთი რეზონანსულია, როგორც ატომური ბომბის აფეთქება. ისეთი ხანგრძლივი, როგორც წვიმების სეზონი მაკონდოში და ისეთი მრავალჯერადი, როგორც სამფერა კატის სიცოცხლე.
მარიკა ქალიშვილი იყო, თათია – არა. ირაკლი ვერასდროს წარმოიდგენდა, თუ არაქალიშვილს შეიყვარებდა, მაგრამ თათიამ უთხრა, რომ ეს პატარა ქირურგიული ოპერაციის შედეგია, რომელიც თინეიჯერობაში გაუკეთეს. ამის მოწმეა დედა, რომელმაც მაშინ ექიმს ცნობა დააწერინა. ირაკლი შტერი არ არის, რომ მსგავსი რამეები იოლად დაიჯეროს, მაგრამ ის, რაც გინდა დაიჯერო, უფრო ადვილი დასაჯერებელია, ვიდრე საკუთარი პრინციპების ღალატი თუ არსებული წარმოდგენების შეცვლა. 
ვიდრე ცოლად მოიყვანდა, ირაკლიმ ცნობაც ნახა. ცნობა იმ პროვინციული ქალაქის კლინიკიდან იყო გაცემული, სადაც თათია დაიბადა და გაიზარდა. ირაკლის შეუძლია კლინიკა, თუკი ასეთი მართლაც არსებობს, მოძებნოს და ალბათ იმ ექიმსაც, მისი გაურკვეველი ხელმოწერის მიუხედავად, მაინც მიაგნოს, მაგრამ ასეთ რამეს არასდროს იკადრებს. თანაც თუ თათია ირაკლის მოტყუებას მოინდომებდა, უფრო ნაღდს მოიფიქრებდა და საქალწულე აპკს გაიკერავდა, მაგრამ ასეთ რამეს არც თათია იკადრებს.
ასე რომ, ის თათიასთვის პირველი მამაკაცია. თათიას ქალური და სექსუალური ბუნება ირაკლის ხელში იძერწება და იქმნება, სხეული იფურჩქნება, იშლება და დედობისთვის ემზადება. სულ რამდენიმე თვეში კი ის დროც დადგა, როდესაც თათიამ ირაკლის ორი მაგიური სიტყვა „ფეხმძიმედ ვარ“ – უთხრა...
თათიამ ეს სიტყვები სრულიად ჩვეულებრივად წარმოთქვა. უფრო სწორად, ტუალეტიდან გამოსძახა. მაშინ, როდესაც ტესტ-ჩხირს დახედა და ზედ ორსულობის დასტური – ორი წითელი ხაზი დაინახა. მარიკა ყოველთვის წინასწარ გამოთქვამდა საკუთარ ეჭვს, რომ შეიძლება ფეხმძიმედ ყოფილიყო, ხშირ შემთხვევაში ტესტსაც ერთად ყიდულობდნენ და მერე ანალიზის პასუხსაც გულისფანცქალით ელოდნენ. ორი წითელი ხაზი – ეს ის საოცარი ფოკუსი იყო, რომელიც მათ თანაცხოვრებაში არასდროს შედგა. თათიას კი ისიც არ უთქვამს, თუ რამეს ეჭვობდა, ეს ტესტიც როდის ამოაძვრინა და ან ის რიტუალი როგორ ჩაატარა, საიდან იცოდა... მან დამდგარი შედეგი, ვითომც არაფერიაო, ისე გამოსძახა, და ირაკლიმ ვერც კი დაიჯერა, რომ ის დიადი საქმე, რომლისთვისაც ორმა ადამიანმა, კუპიდონმა და ყველა ღმერთმა ერთად იღვაწა, აღსრულდა! 
ირაკლი უბედნიერესი ადამიანი იყო. ახლა მიხვდა, რას ნიშნავს მეცხრე ცაზე ყოფნა. უნდოდა მთელი ქვეყნისთვის ეხარებინა, რომ მალე მამა გახდება, რომ მალე მისი შვილიც იარსებებს, ნამდვილად მისი ჯიშის და გენის, მისი გვარის და მისნაირი.
მარიკას მალევე გაშორდა. ეს იოლი არ იყო. ცრემლები, გულისწასვლები, ტრაგედიები... მძიმედ გადასატანი დღეები იყო, მაგრამ ამას კი არა, რას არ გაუძლებდა, როდესაც გვერდით ფეხმძიმე თათია ჰყავდა. 
მარიკას და ირაკლის ერთადშექმნილი ქონება ორად გაიყო. დიდი ბინა მარიკას დარჩა და რადგან ბავშვის მომლოდინე წყვილისთვის აგარაკმა განსაკუთრებული დატვირთვა შეიძინა, აგარაკი და მეორე, შედარებით მომცრო ბინა – ირაკლის. ვერ გაიყვეს მხოლოდ ერთადშექმნილი ჩანასახი. ირაკლის აზრადაც არ მოსვლია, რომ ის რაღაც პროცედურა, რომელიც მარიკას ხათრით და მისი გაბმული ზუზუნისგან თავდასაღწევად გააკეთა, ასევე მომავალი სიცოცხლე იყო და არა სპერმისა და კვერცხუჯრედის შენაერთი, რომელსაც როცა გინდა, მაშინ მოიშორებ თავიდან. 
მარიკა აქ სასტიკი და შეუვალი აღმოჩნდა და ემბრიონის გალღობაზე უარი თქვა. არ გაჭრა არაფერმა, არც თხოვნამ და არც მუქარამ. კრახით დასრულდა თანხით მოსყიდვის მცდელობაც. მარიკა ყოველთვის რბილი და დამყოლი ბუნების იყო და ახლა კი კუდი და რქები გამოიბა და ნამდვილ ეშმაკად იქცა. ირაკლის სძულდა მარიკა და მათი ერთობლივი წარსულიც. თურმე ირაკლის საერთოდ არ უნდა აწუხებდეს, თუ მისსავე ქალაქში მის გვერდით მისი შვილი ივლის და იარსებებს. ირაკლისაც სხვა გზა აღარ დარჩენოდა და სარჩელი სასამართლოში შეიტანა. 
ახლა ირაკლი კიდევ ერთ განცხადებას წერს და პრეზიგოტას სუროგატი დედის სხეულში ემბრიონის გადაყვანაზე აცხადებს უარს. ის იმათ ბანაკშია, რომლებიც მიიჩნევენ, რომ ეს ჯერ არ არის სიცოცხლე, მეტიც, ეს სრულფასოვანი ემბრიონიც კი არ არის და ვიდრე არ გაღვივდება, ვიდრე ხელ-ფეხს არ გამოისხამს, ეს უბრალო მაქინაციაა, თანამედროვე ანთროპოლოგიური ლაბორატორიის მორიგი ექსპერიმენტი.
ღამდება. მაგრამ ისევ ცხელა. ნიავი ოდნავადაც არ არხევს კლინიკის ეზოში დარგული ალვებისა და ნაძვების წვეროებს. ირაკლი თავს სწევს და ფანჯრისკენ იყურება. მინებზე ეზოს ფარნების სინათლე ირეკლება, რომლებიც ციცინათელას პრინციპით ინთებიან და ქრებიან. ინთებიან და ქრებიან ისევე, როგორც მომავლის უცნობი სულები დნმ-ის ფირფიტებზე. ექიმი მალე მოვა და მის განცხადებას წაიღებს, იმედი აქვს, რომ ასევე მალე ამ განცხადებას დააკმაყოფილებენ და ირაკლიც აქაურობისგან და აქ შექმნილი კოშმარისგანაც სამუდამოდ გათავისუფლდება.

ადვოკატთან შეხვედრიდან გამოსული მარიკა ორ მეგობართან ერთად კაფეში ზის. დაქალებიდან ერთი გათხოვილია და ქმარშვილიანი, ერთიც – შეყვარებული და ბედნიერი. სახეები მხოლოდ მარიკას სვე-ბედის გამო დამწუხრებიათ. მეგობარს დახმარება და თანადგომა სჭირდება. მათ უკვე ისადილეს და პარალელურად ირაკლის ახვრობის თუ თათიას წაკლობის მრავალმხრივი ასპექტები განიხილეს, მაგრამ მარიკას ეს არ აინტე­რესებს. ყოფილი ქმრისა და მისი ცოლის ლანძღვა-
განქიქება არ სურს და არც შვებას ჰგვრის. მას მხოლოდ მომავლის გადარჩენა უნდა და გოგოების დახმარებაც ინტელექტუალურ ჭრილში სჭირდება. მარიკა მათ ადვოკატთან შეხვედრის დეტალებს უყვება. ფიქრობს, როგორ მოიქცეს სასამართლოში, რა თქვას და რა არ უნდა თქვას. გოგოებმა კი ამდენი არ იციან. მათ უბრალოდ შეუძლიათ ილაპარაკონ, უსასრულოდ და უსასრულოდ ბევრი ილაპარაკონ, მაგრამ ვერასდროს ვერ თქვან ის საჭირო სიტყვები.
– მთავარი შეკითხვა ალბათ სუროგატ დედაზე იქნება. თანხის გადახდის გარდა, შევძლებ თუ არა მის შენახვას, სრულფასოვან კვებას, სამედიცინო მომსახურებას. ჩემი ხელფასით ეს წარმოუდგენელია, მაგრამ ბინას გავყიდი და უფრო პატარა ბინას ვიყიდი, ან დედასთან გადავალ და ჩემს ბინას გავაქირავებ. დედა ბავშვის გაზრდაშიც დამეხმარება.
– ბინა არ გაყიდო, გაგიჟდი? და დედაშენთან ცხოვრება გინდა? – სიგარეტს უკიდებს ნატალია.
– არ ვიცი...
– არ იცი კი არა, იცი, რომ გაგიჭირდება. ან როგორ დაგეხმარება? შენი ძმა, რძალი, ბავშვები იქ ხშირად არიან. არა მგონია, შენი იქ გადასახლება ესიამოვნოთ.
– თან სუროგატ დედასთან ერთად. ლაშა მაგას
აიტანს? თავიდანვე არ გაგიჟდა, ეგ ამბავი რომ გაიგო?
– ჰო. ჩემს ძმას ჩემი არასდროს ესმოდა. მით უფრო, ახლა...
– და ამ სუროგატმა ქალმა შენთან ერთად უნდა იც­ხოვროს? 
– შეთანხმების პირობებს გააჩნია. 
– ისე, რა უცნაურია ეს სუროგაცია, სხვისი შვილი მუცლით როგორ უნდა ატარო, – ამრეზით ამბობს სოფო. 
– აბა! – ეთანხმება ნატალია, – ცხრა თვე ატარო, მერე მოიშორო... და ეს ბიზნესად აქციო.
– ძნელია, მაგრამ კეთილშობილურიცაა, – სუროგატი დედების დაცვას ცდილობს მარიკა, – იმას ჰგავს, სხვისი შვილი საკუთარ სახლში რომ შეიფარო, მოუარო და აჭამო.
– და დედობის განცდა არ უჩნდებათ? ბავშვი მის სხეულში ცხოვრობს.
– სუროგატი მხოლოდ ჭურჭელია. მეტი არაფერი.
– კარგი რა, მარიკა, – ვეღარ ითმენს სოფო, – ორსულობა გამომიცდია და ყველაფერი ვიცი. რას ჰქვია ჭურჭელი? ბავშვი შენში ცხოვრობს. ერთი სხეული ხართ. ალბათ შენს შვილს იმ ქალის გენეტიკაც შეერევა. კარგად გაიკითხე, ვინ იქნება და საიდან.
– გენეტიკა სხვა რამეა. იმ ქალის საშვილოსნოში მარტო ნაყოფი განვითარდება და გაიზრდება გაჩენამდე. 
– იქნებ ისევ შენ გეცადა? ერთი და ორი წარუმატებლობა არაფერია. ქალები ვიცი, ხუთი და ათი ცდის მერეც რომ არ დაუყრიათ ფარ-ხმალი და მერე რომელიღაც ცდაზე მიმაგრებიათ და შერჩენიათ.
– არ არისო შანსი, ექიმმა, – სევდიანად ამბობს მარიკა.
გოგონები ჩუმდებიან. და ამ სიჩუმეში ისინი ირაკლის თანაგუნდელები ხდებიან. ამ სიჩუმეში მხოლოდ მარიკასადმი სიბრალული ისმის და მეტი არაფერი. ისინი, როგორც მთელი დანარჩენი გარემომცველი სამყარო „სწორი, მართალი და ბუნებრივი“ მეთოდების მომხრეები არიან და არა იმ უკუღმართობების, რაც მარიკას სურს და უნდა.
ტელეფონებზე შეტყობინებები მოდის. სოფოს – ბავ­შვის ძიძა, ნატალიას შეყვარებული ეძახის და გოგოები მიდიან. მარიკა მარტო რჩება. ყავას უკვეთავს. მის წინ ჩამომსხდარ ასაკოვან ქალებს უყურებს. როგორც ჩანს, ტრადიციული შეკრება აქვთ. ჯერ ალბათ პარკში ისეირნეს. ახლა კაფეში შემოვიდნენ და ნაყინი და ნამცხვარი შეუკვეთეს. უხმოდ აცარიელებენ თეფშებს. ერთმანეთის მიყოლებით ნთქავენ პატარ-პატარა კრემიან ნამცხვრებს. ვერცხლისფერი კოვზებით ყლაპავენ ნაყინის ტკბილ, თეთრ ფაფას. ბავშვებივით იპარავენ ტკბილეულს და ჰედონისტური სიხარბით იხანგრძლივებენ სიამოვნების იშვიათ წუთებს. ამ ასაკში რაიმე სერიოზული თუ არ სჭირთ, უძილობა, კოლიტი, სახსრების სისუსტე და ჰიპერტონია ხომ მაინც აწუხებთ. სანაცვლოდ, აქვთ მცირედი პენსია, საყოველთაო დაზღვევა, მოჩვენებითი სოციალური თანაგრძნობა... და რა განსხვავებაა? ჩვენს ქვეყანაში ახალგაზრდობაც ისევე ნაღვლიანია, როგორც სიბერე. მხოლოდ რიგზე გათვლაა და მეტი არაფერი. ჯერ შენზე ზრუნავენ მშობლები, მერე უკვე შენ ზრუნავ მათზე და ეს ჯაჭვი, ეს ციკლი რომ არ დაირღვეს, იმიტომაცაა აქ აუცილებელი შვილი. შვილი, რომელსაც გაზრდი და რომელიც ვალდებული იქნება, შენი ვალი გაისტუმროს.
მარიკას დედასთან ბოლო საუბარი ახსენდება. ამ საუბრის შემდეგ მარიკა მიხვდა, რომ დედას მის გამო რცხვენია. არა, განა საყვედურობს. უბრალოდ, სწყინს, რომ ასე აეწყო და მარიკამ ვერ შეძლო და ვერ მოიხადა ვალი. ვერ შეასრულა მისია, რისთვისაც გაჩნდა. „განა ქალი ამისთვის არ ჩნდება? რაღა შენ დაგემართა ეს?“ – იკითხა რაღაცნაირად გულჩამწყდარმა. სამზარეულოში ისხდნენ. დედა სადილს ამზადებდა. მარიკა ჩაის სვამდა. ლანგარზე დედის მიერ ახლად გამომცხვარი, ჯერ ისევ თბილი ღვეზელი ედო. ღვეზელს ვაშლის და დარიჩინის სუნი ასდიოდა. დედის დარდიც, ღვეზელის მსგავსად, შვილისადმი ზრუნვის ნაწილი იყო. ღმერთისადმი თუ ბედისადმი ჩივილი, რომ მარიკა აქამდე მტკიცე საგვარეულო ჯაჭვში გაწყვეტილი რგოლია, სუსტი და ცუდად ნაჭედი რგოლი. რომ მაინცდამაინც მის გოგოს დააკლეს ცეცხლი და ფოლადი.
საგვარეულო ჯაჭვი კი მართლაც მტკიცე და სანაქებო ჰქონდათ. ეს მხოლოდ მკრთალი და მტვერწაყრილი ისტორიული მეხსიერება კი არ გახლდათ, მშობლებს რომ აქა-იქ და ბუნდოვნად ახსოვთ წინაპართა სახელები, მარიკას ამის შთამბეჭდავი ვიზუალური დასტური ენა­ხა. დიდ პაპისეულ სახლში მეორე სართულის მისაღები ოთახის კედელზე საგვარეულო ხე ეხატა, უამრავი ტოტით, რტოთი და განშტოებით, მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისიდან რომ იღებდა სათავეს. ბავშვობაში მარიკა საათობით იჯდა ხესთან და წარსულის აჩრდილებს შორის დაეხეტებოდა. კითხულობდა, რომ ნიკოლოზს ჰყოლია ორი შვილი – მიხეილი და ნატალია, მიხეილს სამი – მარგალიტა, მარკოზი და დავითი. მარკოზი ბერად აღკვეცილა და მისი ტოტი მოკლეა, დავითის შთამომავლობა კი ხუთსულიანია – 2 ქალი, 3 ვაჟი... ვაჟების – მიხეილის, კონსტანტინესა (იმავე კოსტას) და ანდრიას საგვარეულო შტოებიდან ხე მხოლოდ კოსტასა და ანდრიას შთამომავლობას აღნუსხავს, რადგან მიხეილსა და მის ცოლს ელისაბედს ქალები შესძენიათ. მარიკა თითს ატარებს ხის ტოტებს შორის... მეოცე საუკუნის დასაწყისი. შავი ჭირი, ტიფი, შიმშილი, ბავშვთა სიკვდილიანობა. აქ ბევრ ტოტს ესხიპება ფოთოლი. მარიკა ცდილობს, არ აიხლართოს და თავისი პირდაპირი წინაპრების შტოს არ ასცდეს. ასე პოულობს დიდ ბებიდა აგრაფინას, რომელმაც შვიდი შვილი გაუჩინა პაპამისს. ეს ალბათ 1937 წლის რეპრესიების ხანაა, რადგან აქ ხე შესამჩნევად თხელდება და გადასახლებულთა და დახვრეტილთა სახელებიც მკრთალი ფანქრითაა მიწერილი. მერე მოგვიანებით რომელიღაც გადარჩენილ შთამომავალს კალმით სქლად გაუმუქებია. მეორე მსოფლიო ომი. აქაც მრავლად გაუჩეხავთ. ქვემოთ აღნუსხული სახელებიდან უკვე მარიკას მეხსიერებასაც უნდა ახსოვდეს რამდენიმე. ასე მოდის ხაზი მის პატარა სიცოცხლემდე და ამ დიდ მისტერიაში ჩაბმული მარიკა მთელ გენეტიკურ ხაზს რომ გამოივლის, გაბრუებული იწყებს თავიდან. ახლა სახელებს უკვე სახეებს უსადაგებს, ტანსაცმელს, ხმას და გამომეტყველებას. მათი სიყვარულის, სიცოცხლის და სიკვდილის ამბებს იგონებს, ათასგვარ ადამიანურ ისტორიას თხზავს. ეს ჰგავს გარდაცვლილთა სულების გამოცხადებას, დიდი ხნის წინ მიკეტილი აკლდამებიდან მათ გამოხმობას. და ისინიც მოდიან უკვე ჩონჩხადქეულნი და დაფერფლილნი, ან სულაც გამქრალნი. მოდიან და თითოეული საკუთარი შვილების სახელებს ბუტბუტებს.
გასაკვირი არ არის, რომ ამ სხვადასხვაგვარ ხმათა ჩურჩულში, ამ მასიურ სპირიტუალურ სეანსში მარიკას მხოლოდ მამაკაცთა ხმები ჩაესმის. გვარის გამგრძელებელთა ხეზე ქალიშვილების მხოლოდ სახელები ჰკიდია. თითქოს არც უარსებიათ, მხოლოდ ნათლობისას მოიხსენიეს და ისინიც იმწამსვე, კდემითა და კრძალვით, გრძელი კაბების ძლივს გასაგონი შარიშურითა და ლეჩაქქვეშ მიმალული სახეებით მიეცნენ დავიწყებას. აქ მხოლოდ მამაკაცები აგრძელებენ შთამომავლობას. მხოლოდ მათ აქვთ უფლება, მოიყვანონ ახალი ადამიანები და ახალი დროება.
ალბათ ამიტომაა, რომ მოგვიანებით, უკვე ზრდასრული მარიკა საგვარეულო ხეს უზარმაზარ ფალოსს მიამსგავსებს. მუხასავით მაგარ და მძლავრად ერეგირებულ ფალოსს, რომელიც ორ საუკუნეს ანაყოფიერებს. მთავარ მწარმოებელ ძალას, რომლის ხის ფოთოლივით დაცვენილმა და მიწას გაბნეულმა უთვალავმა სპერმატოზოიდმა შექმნა ოჯახი, გვარი და ცხადია, კაცობრიობა. 
„და რაღა შენ?“ – რაღაცნაირად გულჩამწყდარი იმეორებს დედა, თან ბარდას არჩევს. მარიკას ესმის დედის წუხილი. არასრულფასოვანი და წუნდებული შვილი დედის წუნიცაა. იქნებ სულაც მისი ქრომოსომების და გენების პრობლემა. მარიკას სურს, დედა გაჩუმდეს, როგორ ვერ ხვდება, რომ ასე თავადაც იმ ბარდას ემსგავსება, რომელსაც არჩევს. ბარდას, რომლის რომელიღაც დომინანტმა გენმა იმძლავრა და გლუვი მარცვლის ნაცვლად დანაოჭებული მარცვალი წარმოქმნა. 
მაგრამ დედა არ ჩუმდება. 
– სალომე მესამეზეა ფეხმძიმედ, პატრიარქი იქნება ბავშვის ნათლია და რადგან ავადმყოფობს, იჩქარეს, – ამბობს და ბარდას ადუღებული წყლით სავსე ქვაბში ყრის. 
– ვინ ავადმყოფობს? – ვერ ხვდება მარიკა.
– პატრიარქი. ყოველ მესამე ბავშვს ხომ ნათლავს და ძალიან უნდათ, მოასწრონ. მათაც ჰყავდეთ პატრიარქის ნათლული შვილი. 
– მოასწრონ რა? ვიდრე პატრიარქს შეუძლია ნათლობა?
– ჰო.
– რა საოცარი ხალხია.
– რა არის აქ საოცარი? – ახლა დედა იბნევა.
– არაფერი, – ჩუმად ამბობს მარიკა და ირინდება. იმის ახსნას, რომ ეს ქრისტეს სიყვარული კი არა, ფეხისხმას აყოლილთა ეგოიზმია, არ აპირებს. დედა უმეტესად ნახევარტონებში ლაპარაკობს და ბრალსაც ვერაფერში დასდებ. ორსული ქალები და ახლად გაჩენილი ბავშვები კი მისი საყვარელი და მტანჯველი თემაა. ამ თემაზე შეიძლება ბევრი ილაპარაკოს, მაგრამ სახეზე მხოლოდ ორი სიტყვა აწერია „რაღა შენ!“.

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

სამხედრო წრთვნები

სამი წლის წინათ, ომის დროს, ჩვენი სახლი გაძარცვეს.
დაბრუნებულებს ყირამალა დაგვხვდნენ ნივთები,
რომლებიც ალბათ უცხო თითებს ზიზღით ითმენდნენ.
წაიღეს ჩემი ოქროს ბეჭედი და რამდენიმე ბოთლი ღვინო.
ალბათ ჩქარობდნენ – მარტო უჯრები იყო დაცლილი
და არაფერი აუღიათ თაროებიდან.
მე მაინც დავრჩი მადლობელი, რომ არ დაწვეს ჩემი
არ დახიეს ჩემი წიგნები. რომ საერთოდ, დატოვეს სახლი.
ეს იქნება ჩემთვის მუდამ – სამარცხვინო მადლიერება.
დღეს კი, როდესაც ყურისძირში, თითქმის ქალაქში,
კვლავ გაისმის საბრძოლო წრთვნები, ხოლო ოთახში
ჩემს შვილს სძინავს, სილის გაწვნას გვანან წუთები.
იმუქრებიან თითო კაცის იმპერიები –
ჩვენი ჩონჩხები მათთვის არის ქვები, ჯოხები –
თითქოს ერთმანეთს ჩვენი ძვლებით იგერიებენ.
ჩვენ კი ვატაროთ უხილავი სამეფოები –
ყველა თვალისთვის უცხო მიწით, უცხო მოსავლით,
სადაც თვითონ ვართ მეფეები – გვირგვინოსანი,
ვატაროთ – ვიდრე ჯუჯები და გოლიათები
სათითაოდ არ გაბურღავენ, შემოანგრევენ –
ამ სიმყუდროვეს – დროებითი გვქონდეს სანგარი.
შვილო, მრცხვენია ამ ზღაპრების. არ შეეგუო
`ჭირი იქა და ლხინი აქას~ ბოროტ დასასრულს.
ის არ არსებობს. თუ არსებობს, შენ ნუ ისურვებ.
ჩვენი ფარული სამეფოების გარეთ გამოდგმა –
თანდაყოლილი სიმსივნეა ეს სიყვარული –
სამშობლოსი კი არა, მიწის. ეს – ქვემეხების იავნანაა.
თავს ვინ დაიძვრენს საკუთარი თავის ხიბლიდან,
როცა დრო ასე მყარად, ერთგულად
ამაგრებს ყველა ბავშვის ყიფლიბანდს.
Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

წინდას თვალი წაუვიდა

მე რომ წავიდე, შენ ყოველთვის დაგტანჯავს გრძნობა
დანაშაულის, რომ ვერ დამტოვე,
მაგრამ იქიდან, საიდანაც მე მას ვუყურებ
`ყოველთვის~ – ისე ხანმოკლეა, როგორც წარსული,
ან მომავალი. მომავალი –
რა ვიცით მასზე? ის არის ზუსტად იმდენნაირი,
რამდენიც გვინდა და როგორსაც უფრო ვისურვებთ.
ის სანუკვარი, საოცნებო სისულელეა –
ბოლოს რომ ხრჩოლავს ტაბლის სანთლად,
უცხო სულეთად.
რა გველოდება, ყველაფერი თუკი გაგრძელდა?
წარმოიდგინე კადრი, ოღონდ აჩქარებული –
კვირტი გაშლისას, მის ფუცლებში ჭკნობის შეპარვა,
ბარტყის შეღინღვლა, ფრთების გაშლა, მიწას დაცემა,
ბუმბულის გაცლა, ჩაკეტილი დაბოლოება –
ბგერის გარეშე –

ჩონჩხის მახვილი, მასზე მცოცავი –
ჭიანჭველების თაობები და ზედ – ბალახი.
ახლა კი ნახე სხვა კადრები – შენელებული:
ბავშვის ტირილი, საზეიმო დაბადება,
ექიმის ხელი როგორ ჭრის ჭიპლარს,
ევროპაში მივლინებით მყოფი მამიდა –
მხიარული ცრურწმენებით –
სორბონაში ამ ჭიპლარის ნაწილს რომ ტოვებს.
ბავშვი – წინსაფრით. ფაფის ლაქა.
ბავშვი – პირში სატყუარათი.
ბავშვი – წიგნით. ბავშვი, ლექსებს რომ იმეორებს.
დედის ტუჩები, აყოლილი ამ ლექსის სიტყვებს,
მასთან ერთად რომ მოძრაობენ. მის სახეზე
ათინათი ბედნიერების. ბავშვი იზრდება.
ის გადადის კლასიდან – კლასში. ფაქტებს, მოვლენებს –
წლების გასწვრივ აბებივით ყლაპავს.
დგება გზაგასაყართან.
თვალსაწიერი ფართოვდება. იზრდება მკერდი.
მალე ზედ ჩვილი აეკვრება –
სიყვარულის თუ ვნების ნაყოფი.
მერე უკვე შეგიძლია ააჩქარო ეს ყველაფერი:
ორი მოხუცი ხელმკლავით, ბაღში სეირნობისას.
მოკლე სცენა დამშვიდობების. ყვავილები. იმათი ჭკნობა.
დრო გავს წინდაზე წასულ თვალს. სცადე,

წარმოიდგინე – თავდაპირველი ქმნილება ღმერთის –
სამყარო – სრული მატერიით. გაუხლეჩავი.
ის თავის თავში მოიცავდა უთვალავ ფორმას –
დანაწევრების, კვეთის გარეშე. და მერე დიდი აფეთქება.
ატომის ხლეჩა. ამოტყორცნილი უთვალავი,
მათი დინება უსასრულოდ, ყველგან, არსაით,
ლტოლვა ათასგვარ ინერციით,
შეუძლებლობა – თავისუფალი ვარდნის,
მიზიდვა და განზიდვა, კიდევ მეტად დანაწევრება,
დაქუცმაცება ახალ ფორმებად,
ვარსკვლავებად, არსებებად, იდეებად, მიმართულებად.
მთლიანობა – ერთიანად გამოძენძილი.
საბედისწერო დეფექტია – დრო.
წინდაზე წასულ თვალს გავს.
არაფერი არ ეშველება.
ახლა კი – მიწას დაებჯინე ორივე ფეხით
და შეხედე – რა კეთილად იღიმება ნაგავსაყრელი –
მთელი თავისი ნარჩენების უხვი რესურსით –
მეორადი და სწრაფი კვება –
გულმოწყალე მკლავებიდან –
კაცობრიობის ნაწლავებში ჩაედინება.
მდიდრები ყრიან, ღარიბები ცახცახით კრეფენ,
ანდაც პირიქით – ჭკვიანები კრეფენ გადაყრილს
სულელებისას, ან საკუთარ გადაფურთხებულს

ლოკავენ, ანდაც არაფერი ემეტებათ
და ერთგულად, თვითონ ალპობენ.
როგორ აგიხსნა სიყვარული ნაგავსაყრელში,
სადაც ადგილი მოგვეჩინა, და თუ დავყვებით
მშობლების ნებას, შევეცდებით უფრო ნაკლებად
დავთხვაროთ ჩვენი იდაყვები, ადგილს მოვძებნით –
რაც შეიძლება უფრო სუფთას.
სწავლას, სამსახურს, სახლს ამოვავსებთ
წუთების და წლების ძონძებით
და ვიქორწინებთ, ბავშვს გავაჩენთ და გამოვკვებავთ,
და შეგვაწუხებს ეს სიმყრალე უფრო ნაკლებად,
რაც შეიძლება სუფთა ადგილს თუკი მოვძებნით.
მშობლების მესმის. მათ სურთ ჩვენთვის მხოლოდ სიკეთე.
და ჩვენი გავლით – არარსებულ მარადისობას
ჩაბღაუჭება არის მათი ზრუნვა, ლოცვები.
ათასგვარ ნიჭს და ამდენივე წყევლას მოვძებნით
მათგან ბოძებულს, ჩვენში, ხაზი რითაც გრძელდება
და თაობების ტყავში ძვრება და არ ძველდება,
რადგან მშობლებმა სიკეთისა სხვა არც იციან –
საკუთარ სისხლზე დარდი იციან,
ვერ იმეტებენ ნაგავსაყრელს კოცონისათვის
და მოთმინებით გვზრდიან, იცდიან.
წარმოიდგინე ცირკის ლომი, ჯერაც ახალი,
რომ აითვისა ყველა ილეთი,
მაგრამ ხახაში ღრენას ვერ ითმენს

და მწრთვნელმა უნდა იხმაროს შოლტი,
ნუგბარი ხორცი, ხან მუქარა, ხანაც დალოცვა,
რომ ბოლოს თავი ჩაუყოს გვამში –
ცხოვრება ცდილობს შეგვაგუოს თვინიერებას,
ფშვინვა გვასწავლოს ამდენ ნაგავში.
როგორ აგიხსნა ეს სიყვარული,
სულ რომ ებრძვის გაქცევის სურვილს,
რომ სურს უყვიროს დიდი უარი
ყველა უნარს და უუნარობას –
გენების ამ ბარგს, თანდაყოლილს, რომ ვერც ვირჩევდი,
ვერც ვხვეწდი მეტად, ვიდრე მომცეს ამის უფლება.
დარჩენას ისე გამოგვაბეს მთელი ძვალ-რბილით,
რომ ჩვენს ნებასთან არაფერი არ აქვს საერთო,
გვიჭერს ტკივილის საცეცებით, ტანჯვის განგაშით,
არსად გაგვიშვებს, არ გვიტოვებს ნამდვილ არჩევანს –
წასვლას, რომელიც ძნელი არის და აკრძალული,
ისეთი ძალით გამოაბეს ყელზე დარჩენა.
ვიცი, გმობაა ღვთის და გმობა ადამიანის;
ღმერთის, რომელიც ღმერთად იქცა
სწორედაც რომ ამ არჩევანით –
ჯვარცმის გაბედვით, მზად ყოფნით – მისთვის,
სიყვარულის სახელით თუნდაც.
ის ღმერთია და ამ შიშისგან თავისუფალი.
მე კი, რომელმაც მსურს, გავბედო,

შიშის ხესავით დახუნძლულმა ათასი ეჭვით,

რომ მეტი შიშით, მეტი გრძნობით ჩავეჭიდო ყოფნის
გადარჩენისთვის მოვძებნე შვილი,
ჩვენი შვილი, რომელიც მოდის
თვალში თვალს მიყრის
და მთავარ კითხვებს მიმეორებს
უფრო მეტი დაჟინებით, ცნობისწადილით.
ის ამბობს, რომ ეს რუტინაა.
ვეუბნები, რომ სიყვარულია.

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

ნაცნობ ქიმერათა ფერხული

ურთიერთობა შევარდნაძესთან მძიმედ ვითარდებოდა. ჩვენი პირველივე საქმიანი შეხვედრისას სრული მარცხი განვიცადე. შესათანხმებლად შევუტანე ჩვენი საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ მომზადებული ერთ-ერთი დელეგაციის ვიზიტის გეგმა. გადახედა და უხეშად მითხრა, – ამას მე არ უნდა ვაკეთებდეო, თან მაინც აგრძელებდა გეგმის გაცნობას. ვერ გავიგე, რას ნიშნავდა „ამას მე არ უნდა ვაკეთებდე“ – იმას, რომ მომავალში აღარ შევუტანო დელეგაციების გეგმები, თუ პროექტი უკეთ უნდა იყოს დამუშავებული. ყველა პუნქტი დამიწუნა, გადახაზა, დოკუმენტს სრულიად უვარგისი უწოდა. ამგვარი დამოკიდებულება ჩემთვის იმდენად მოულოდნელი აღმოჩნდა, რომ დაბნეულობისაგან თავის მართლებაც ვერ შევძელი. ვერც ის ვუთხარი, რომ გეგმის პროექტი საგარეო საქმეთა სამინისტროში მომზადდა. თუმცა ეს კიდეც რომ მომეხერხებინა, ვერაფერს ვუშველიდი. ქაღალდი მე შევუტანე და მის ხარისხზე პასუხს მე ვაგებდი. ამ პირველი შეხვედრიდან მიღებული შოკი კარგა ხანს გამომყვა – მაშინაც კი, როცა საკითხი უზადოდ მქონდა მომზადებული, ნორმალურად ახსნა-განმარტებას ვერ ვახერხებდი. ამას თან ერთვოდა შევარდნაძის მოსმენის მანერა – კერძოდ კი ის, რომ მთელი შენი მონოლოგის განმავლობაში იგი არც ჟესტებით, არც სიტყვებით და არც რაიმე შორისდებულით არ გატყობინებდა, მოსწონს თუ არა ის, რასაც შენ უყვები. არ ვიცი, იყო ეს საგანგებოდ მოფიქრებული ფანდი თუ მისი ბუნებრივი მდგომარეობა, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ თავის დროზე, კონკურენტების დათრგუნვასა და მის წინსვლაში ამ თვისებამ როლი ითამაშა.

ისიც მიკვირდა, რომ არც ერთხელ არ უხსენებია მამაჩემი, არ მოუკითხავს, როგორ არის, რას აკეთებს. ეს ხომ კლუბის წევრთა სოლიდარობის ნორმალური გამოვლინება იქნებოდა – ორივენი თავის დროზე საქართველოს ცეკას ხელმძღვანელობდნენ. ამას კიდევ იმიტომ განვიცდიდი, რომ მამაჩემს ძალიან უჭირდა და მისი სამი ლენინის ორდენიდან ერთი, ჩემი დახმარებით, უკვე გაყიდული ჰქონდა. მოგვიანებით დანარჩენი ორის გაყიდვაც დასჭირდა, რადგან გენერლის პენსია, რომელსაც მოითხოვდა როგორც ამიერკავკასიის სამხედრო საბჭოს წევრი, არ დაუნიშნეს.

პირველ ხანებში გარკვეულ უხერხულობას შევარდნაძის იმდროინდელ გარემოცვასთან ურთიერთობებშიც ვგრძნობდი; მათთან, ვინც უცხოურ საქმეებთან იყო დაკავშირებული და შევარდნაძეს მოსკოვიდან ჩამოყვა. ორნი იყვნენ. თემურ სტეპანოვს შორიდან ვიცნობდი. მიუხედავად მისი ფხუკიანი ხასიათისა, თემურს დავუახლოვდი და დღესაც თბილად ვიხსენებ მასთან კამათში გატარებულ საათებს და ვერც იმ მზიან დღეს ვივიწყებ, როცა მოსკოვიდან ჩამოტანილი ურნა თემურის ფერფლით თბილისურ მიწას მივაბარეთ და მე სიტყვა ვთქვი. სერგეი ტარასენკო, შევარდნაძის დიპლომატიური მრჩეველი, მასთან წლების განმავლობაში მუშაობდა. თავის დროზე ვუნდერკინდად აღიარებული სერგეი უბრალო ოჯახში დაიბადა, მგონი, დონბასში. ყოველგვარი ნაცნობობის გარეშე მოხვდა მოსკოვის ელიტარულ МГИМО-ში, სწრაფად დაეუფლა ინგლისურ ენას და დიპლომატიის ხელოვნებას. მუშაობდა საბჭოთა კავშირის საელჩოში ამერიკაში და 80-იანებში შეუერთდა ახალი საბჭოთა საგარეო საქმეთა მინისტრის რეფორმატორულ გუნდს.

თბილისში, ჩემს გამოჩენამდე და კარგა ხანს მერეც, შევარდნაძის შეხვედრებს საქართველოში აკრედიტებულ დიპლომატებთან და უცხოურ დელეგაციებთან ტარასენკო აწყობდა და თვითონვე თარგმნიდა. მე ამ შეხვედრების შესახებ არაფერს მეუბნებოდნენ. ვხედავდი, რომ უცხოელები ზოგჯერ თემურ სტეპანოვთანაც შედიოდნენ. უმეტესად კი ჯერ ტარასენკოსთან და მერე მასთან ერთად შევარდნაძესთან. 92 წლის მაისის შუა რიცხვებში, როცა შევარდნაძის მისაღებში შევედი, იქ მზია ჭანტურია დამხვდა. კომკავშირულ ქალაქ „ბორის ძნელაძიდან“ ვიცნობდი, დირექტორად მუშაობდა. მზიამ მახარა, ბეიკერი ჩამოდისო. ამერიკის სახელმწიფო მდივნის ვიზიტს უდიდესი პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა. ეს ქაოსში მყოფი ქვეყნის ჯერ კიდევ უკანონო ხელმძღვანელობის ფაქტობრივი ლეგიტიმაციის პროცესის მხარდაჭერას ნიშნავდა. პროცესი გენშერის ჩამოსვლით დაიწყო და ბეიკერის შემდეგ თურქეთის მაშინდელი პრემიერის – სულეიმან დემირელის – ვიზიტით გაგრძელდა.

ვაცნობიერებდი ბეიკერის ვიზიტის მნიშვნელობას, მაგრამ იმასაც ვგრძნობდი, რომ არაერთი უსიამოვნო წუთი მელოდა. წარმოვიდგინე, რა ამბავს დამაწევდა შევარდნაძე ბეიკერის პროგრამის მასთან შეთანხმებისას. არ შევმცდარვარ. გადახედა თუ არა, მომიტრიალდა და ცივად მითხრა – ტარასენკო შემოვიდეს, ის გამოცდილი კაციაო. მართალია, ტარასენკოსაც მისდგა, მაგრამ ნაკლები სიმკაცრით. არაერთი შენიშვნის შემდეგ მან ჩემთვის მოულოდნელი კითხვა დაუსვა: „როგორ ფიქრობ, სერგეი, გამართლებულია ერთობლივი პრესკონფერენცია? ის ხომ დღესაც მინისტრია, მე კი, ფაქტობრივად, სახელმწიფოს მეთაური“. ტარასენკო შეჩვეული იყო მის ხუმრობებს და ალბათ ამიტომ არ გაუცია პასუხი, გაუღიმა. „სად ეწყობა პრესკონფერენცია? პროგრამაში მითითებული არ არის“, – თქვა მან გაღიზიანებული ტონით და მე შემომხედა. „არ ვიცი“, – ამჯერად მშვიდად ვუპასუხე, რადგან ჩემთვის ყველაფერი უკვე სულერთი იყო. შევარდნაძემ იგრძნო ჩემი განწყობა და თემა შეცვალა. მე ეს მენიშნა – ის არ იყო გულგრილი ჩემი ემოციების მიმართ.

დღეს მგონია, რომ შევარდნაძის ჩემდამი ამგვარი არცთუ მეგობ¬რული მოპყრობა ნაწილობრივ, ან იქნებ სულაც, იმით იყო გამოწვეული, რომ მე ყოველნაირად თავს ვარიდებდი ზეპირ თარგმანს და ვასრულებდი მხოლოდ იმ სამუშაოს, რომელსაც გულისხმობდა ჩემი საერთაშორისო ურთიერთობათა განყოფილების გამგის თანამდებობა. რამდენჯერმე მას პირდაპირ ვუთხარი, რომ არ მსურდა თარგმანის კეთება. 53 წლის ვიყავი და მიმაჩნდა, რომ ჩემი საერთაშორისო კონტაქტებისა და თეორიული ცოდნის გათვალისწინებით, დამოუკიდებელი საქართველოს საგარეო პოლიტიკის გამოძერწვის პროცესში უფრო სერიოზულ როლს ვიმსახურებდი, თარგმანი კი ახალგაზრდებს უნდა ეკეთებინათ.

ბეიკერის ვიზიტმა საბოლოოდ დამარწმუნა, რომ რაღაც უნდა შემეცვალა, მეპოვნა შესაფერისი მთარგმნელი ან თავად აღარ მეჯიუტა.

ბეიკერის ვიზიტის დასრულების შემდეგ აპარატის ყოველკვირეულ თათბირზე შევარდნაძემ განაცხადა, რომ თარგმანი არ ვარგოდა და ამას ბატონ გელას უნდა ვუმადლოდეთო. იქამდე სტეპანოვმაც გადაკვრით მაგრძნობინა, რომ თუ თარგმნაზე უარს ვიტყვი, სტამბოლსა და ჰელსინკიში ვერ წამოვალ, დელეგაციაში არ ჩამრთავენ. მერე შევარდნაძემ ცალკე მითხრა, ჩემთვის სულერთია ვინ თარგმნის, მაგრამ თქვენ (ჯერ თქვენობით მელაპარაკებოდა), როგორც განყოფილების გამგემ, უნდა უზრუნველყოთ კარგი თარგმანიო. ამ სიტყვებმა სერიოზულად დამაფიქრა.

გამახსენდა, რომ 80-იან წლებში ჩემს სოციოლოგიის ლექციებს უცხო ენათა ინსტიტუტის სინქრონული თარგმნის კურსებზე ესწრებოდა ოცდაათიოდე წლის ახალგაზრდა, პროფესიით იურისტი. ლექციებზე აქტიურობდა და კარგად ფორმულირებულ შეკითხვებს მისვამდა ინგლისურად. გვარი და სახელი არ მახსოვდა, მაგრამ მაინც მივაკვლიე და გამოვაძახებინე. მოვიდა 17 ივნისს. დიდხანს ვილაპარაკეთ. დამთანხმდა. ისიც ვიგრძენი, რომ გაუხარდა. მოვილაპარაკეთ, რომ დავურეკავდი. ჩავიწერე მისი ტელეფონი. დღეს მის გვარს ჩემს სატელეფონო წიგნაკში შავი არშია აქვს შემოვლებული – დათო ნადირაძე დაიღუპა ტელევიზიასთან 1992 წლის 24 ივნისს, ჩვენი შეხვედრის შემდეგ ერთ კვირაში. როგორც ვიცი, იგი იმ დაპირისპირების ერთადერთი მსხვერპლი იყო. ამის შემდეგ ზეპირი თარგმანი განყოფილების გამგის სხვა ფუნქციებთან ერთად მე შევითავსე.

ჩემს აპარატში გამოჩენას ტარასენკო ენთუზიაზმით არ შეხვედრია. როგორც ცენტრიდან ჩამოსულ ჩინოვნიკს, მას არ შეიძლებოდა ტრადიციული სტერეოტიპით არ ემსჯელა ე. წ. „ადგილობრივი კადრების“ კომპეტენციაზე. რა იცოდა მან ჩემ შესახებ? კიდევაც თუ ჰქონდა გაგონილი ორიოდ კეთილი სიტყვა, ვთქვათ, თბილისელი თემურ სტეპანოვისაგან ან სულაც შევარდნაძისაგან, მისთვის მათი, „უენო პროვინციელების“ შეფასება ბევრს არაფერს ნიშნავდა. მეორდებოდა სიტუაცია, რომლის მსგავსში არაერთხელ მოვხვედრივარ ჩემი საქმიანობის გამო. ზეცენტრალიზებულ საბჭოთა კავშირში, სადაც მოსკოვის გაუვლელად ვერავინ და ვერაფერი გასცდებოდა ქვეყნის საზღვრებს, ცენტრიდან მოვლენილი ბიუროკრატი ვერასდროს დაუშვებდა, რომ ვიღაც პროვინციელი შეიძლებოდა მასზე მეტად ყოფილიყო ნაზიარები დასავლეთის კულტურას. მით უმეტეს, ამას ვერ იზამდა გამოჩენილი დიპლომატი, რომელმაც წლები გაატარა ვაშინგტონში და ჩვენი დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიუხედავად, საქართველოს ძველებურად, რუსეთის ერთ-ერთ პროვინციად განიხილავდა.

ვიცოდი, რომ მისი ქედმაღლური სტერეოტიპი დაიმსხვრეოდა. ისე, როგორც ათი ათასჯერ მომხდარა წინათ. საჭირო იყო შესაბამისი სიტუაცია და მანაც არ დააყოვნა.

ბეიკერის ვიზიტის დროს მე და სერგეი ერთ „ჩაიკაში“ მოგვათავსეს ამერიკელ დიპლომატებთან, დენის როსთან და ნაილსთან ერთად. როსი ჩემი ასაკის, მაღალი განათლების, აკადემიური ორიენტაციის დიპლომატი იყო, რომელმაც გარკვეული როლი შეასრულა საბჭოთა წყობის ეროზიაში. ბუნებრივია, რუსებს გულზე არ ეხატებოდათ. ეს თვითონაც კარგად იცოდა, მოსწონდა და ამიტომაც ასე წარმიდგინა თავი: “небезызвестный Росс“.  თანდათან ინგლისურზე გადავედით. აღმოჩნდა, რომ დენისი 60-იან წლებში კალიფორნიის უნივერსიტეტის კამპუსზე სტუდენტური მოძრაობის წიაღში დაკაცებულა. ეს რომ გავიგე, გადავერთე იმდროინდელ პრობლემატიკაზე, მივუსადაგე 60-იანების სტუდენტური ლექსიკა, რომელშიც დროდადრო ვრთავდი Shiboleth-ებს, ერთი ჯგუფის წევრების საიდენტიფიკაციო კოდურ სიტყვებს. სერგეის რომ ავხედე, დაბნეული სახე ჰქონდა. ერთი-ორჯერ შეეცადა ჩართულიყო საუბარში, მაგრამ არ გამოუვიდა. წაიბორძიკა და შეეშვა. ამ ეპიზოდის შემდეგ ჩემთვის არაფერი უთქვამს, თუმცა მის ჩემდამი დამოკიდებულებაში ცვლილება აშკარად შეიმჩნეოდა. მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ, არც ვიცი რასთან კავშირში, თემურ სტეპანოვმა გაიხსენა, ბეიკერის ვიზიტის შემდეგ ტარასენკომ ასე მითხრაო: “Этот ваш Гела в английском как рыба в воде“.

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

ბესლანის ბავშვები (შვილებს)

დღეს პირველი სექტემბერია და 
ისეთი ბუნებრივი,
როგორც მზის ჩასვლა და ამოსვლა,
ყვავილების გაშლა და ჭკნობა,
გახსნილი ჭრილობების შეხორცება
და როგორც სიკვდილი.
ეს სკოლის ზარი არ არის, 
ეკლესიის ზარებია,
დედებმა გაგვაღვიძეს ზაფხულის თამაშებიდან,
ხელი კი მამებმა ჩაგვჭიდეს ისე მკაცრად და
ისე ამაყად როგორც არასდროს.
სამსახურიდან ბაზარში მოსიარულე მამებმა,
დამძიმებული ჩანთებითა და 
თავში ათასგვარი ფიქრით და ხარახურით.
დავტოვეთ საწოლებზე ღიმილმიმჭკნარი სათამაშოები,
ფანჯრებში პატარა დები და ძმები,
ბებიები, რომლებმაც თმები დაგგვარცხნეს და 
შინიდან გამოსვლისას პირჯვარი გადაგვსახეს,
ღმერთან ან ჩვენს პირველ მასწავლებელთან შესახვედრად.
აი, ჩვენი ცარიელი და მდუმარე რვეულები,
აი, ჩვენი გადაუშლელი წიგნები და გაუცოცხლებელი ილუსტარციები,
წითელი კალმები სიმკაცრეს რომ ინარჩუნებენ და ვერ გამოხატავენ,
ჟურნალიდან ამოკითხული სია პასუხების გარეშე,
უფუნქციო მერხები და
შავად გადაღებილი დაფები,
რომლებზეც ჩვენი პირველი და მოკლე ისტორია დაიწერა.
აი, ჩვენი ყვავილები თქვენთვის, ვისაც 
ცხოვრების სიბრძნის კარი უნდა გაგეღოთ ჩვენთვის,
ყვავილებმა ხომ უკეთ მოირგეს ბედისწერა.
ჯერ კიდევ მსუბუქი ჩანთები 
ჯვრებად მოკიდებული ჩვენს სუსტ მხრებზე და 
თეთრი პერანგები -
როგორც ზვარაკები უკანასკნელი გაკვეთილის გზაზე.
ასე ხშირად ნუ გასცქერით გზას,
ჩვენ იქიდან არ ვბრუნდებით,
ზაფხულის თამაშები გავაგრძელეთ და 
პირველი სექტემბრის უკან ვიმალებით.

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue


სამი წელია,
რაც მეზობელმა ღობის იქით
მოჭრა ლეღვის ხე.
სამი წელია ღობის აქეთ არ ყვავილობს
ჩემი ატამი…


წყალში თავსა ვყოფ,
წამიერად ვიკავებ სუნთქვას,
მსურს მძაფრად ვიგრძნო
რას გრძნობდა იგი…


ჩემს სამშობლოში,
სადაც ამდენი
ღვთისმსახური და პოეტია,
ჩალად არა ღირს
სიცოცხლე კაცის…


ამ ქვეყანაზე,
ამ უდიდეს მწუხარებაში,
ო, ალუბლის ხევ,
ხარ ერთადერთი
შვება სულისა…

ერთი კვირაა, 
სამყარო დაცარიელდა, 
გაჩერებასთან აღარ მხვდება 
უცნობი დილით…

არც ერთი ნაკვალევი თოვლზე,
მოხუცი მეზობლის სახლთან...

ყველგან თეთრია, 
თოვლი ფარავს ირგვლივ ყველაფერს, 
მხოლოდ წითლად, 
მეზობლის ბაღში, 
ანათებენ დათოვლილი ბროწეულები...


ო, როგორ მინდა, ისე, როგორც ჩემს ბავშვობაში,
სკოლიდან ტყეში გაპარულს
და სირბილით დაღლილს,
დედამ ისევ მისაყვედუროს…


სად არის
ჩემი სამშობლო –
ლტოლვილი ბავშვის ცრემლში,
თუ სახელმწიფო დროშის
მოფრიალე ღიმილში?..


მაისი იყო, რაც უყვარდა
ჩემს შეყვარებულს,
ახლა კი მისი გადაშლილი
ნორჩი მკერდიდან,
ატამი ყვავის ნაგასაკის სასაფლაოზე…

როგორც ნაფოტი,
ჩვენი სოფლის 
მკაცრმა მდინარემ,
ჩემი ბავშვობის სიყვარულის
გვამი წაიღო…


ერთი სიზმარი
არ მასვენებს, ამეკვიატა –
შემოსილი თეთრ კიმონოთი,
პოეტი ვდგავარ
სახელმწიფო სახრჩოებლასთან...

ჩემი სახლის წინ 
ჩაიარეს ჯარისკაცებმა და
მათ შემყურეს ამეკვიატა ფიქრი -
რა უნდა იყოს ამ ქვეყანაზე ისეთი,
ამ ბავშვების სისხლად რომ ღირდეს?!.

ზამთარში, როცა 
ცეცხლს ვუზივარ და ვამზადებ ჩაის,
საშველს არ მაძლევს
ბიჭის თვალები,
ოსაკაში ტროტუარზე გაყინულისა...


მოვიდა წვიმა,
გაიხარეს იასამნებმა.
ასე რომ ყვავის,
მიტოვებული საფლავია
ჩვენი სოფლის კურტიზანისა...

ამ გაზაფხულზე 
ის ხე დამამახსოვრდა,
მეზობლის ბაღში 
რომ არ აყვავდა…

სამოთხე აქვეა,
კარის უკან,
შვილების ტიკტიკში...

Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue

ამბრნი, უმბრნი და არაბნი...

კოშკში შევედი. წინა `ოთახში~ არ გავჩერებულვარ, მეორეში გავიყვანე. აქ მარჯვნივ და მარცხნივ ხის გრძელი სკამები იდგა, შუა კედელთან _ ხის ტახტი, ზედ დაზვინებული ლოგინებით. მეოთხე კედელში კი ფანჯარა იყო გამოჭრილი.
ხალისიანი განწყობილება დამეუფლა, რაც, ალბათ, მისგან გადმომედო. უცებ მივუტრიალდი, ლოყებზე ხელი მოვუჭირე და ვკითხე:
_ რა გქვია, პატარა დათვო?
_ მე ვარ პატარა დათვი?
_ დიახ, შენ. აბა, აქ მოდი! _ ფანჯარასთან მივიყვანე, საიდანაც მთელი არემარე ხელისგულივით მოჩანდა. ცისკენ ავახედე. იქ წეღან მარტო რომ ვიყურებოდი, `პატარა დათვს~ მოვკარი თვალი. ახლაც იქ იყო და კამკამებდა თავისთვის. _ აბა, შეხედე, ხედავ? თავი დამიქნია.
_ მერე, ეს რა არის? _ ხელი კისერზე გადავუსვი, სადაც ფერმკრთალი ხალების პატარა ხომლი მქონდა შეგულებული. თვალები დახარა. ვიგრძენი, რომ გააჟრჟოლა.
_ რა არის? _ მკითხა ჩუმად, შეცვლილი ხმით.
_ რა და, პატარა დათვი. აქ ხალები რომ გაქვს, არ იცი?
_ ვიცი, მაგრამ მხოლოდ სარკეში დამინახავს, _ მიპასუხა კიდევ უფრო ჩუმად. _ შენ საიდანც იცი?
_ საიდუმლოა. მეცოდები, რომ ვერ ხედავ. ძალიან კარგი სანახავია. ზუსტი ასლია. ვინ წარმოიდგენდა? _ უცბად დავიხარე და კისერზე ვაკოცე, _ მთელი ცხოვრება ამაზე ვოცნებობდი, პატარა დათვისთვის მეკოცნა. და აი, სად დამიხვდა.
_ არ ოცნებობდი, _ მითხრა ხაზგასმით, მაგრამ ჩუმად (რაღაც ბევრი რამ მითხრა ამ სიტყვებით) და სახეში შემომხედა. გამომეტყველება საოცრად გალღობოდა... გალმობიერებულ სახეზე რაღაც თვინიერება ეხატა, რაც მისი `არას~ პატრონისაგან, ცოტა არ იყოს, გამიკვირდა, ღელავდა ვგრძნობდი, მის გულს სულ ბაგაბუგი გაუდიოდა, ისეთი სახე ჰქონდა, თითქოს ლოცულობსო.
_ რა გქვია, მართლა?
_ მერცია.
_ მერცია... ბავშვობაში ჩვენი ექიმის შვილს ერქვა. ჩვენთან სათამაშოდ არ უშვებდნენ, სულ ეზოში ჰყავდათ ჩაკეტილი, მგონი ავად იყო...
_ ავად იყო? რითი?
_ არ მახსოვს... მერე ეგ სახელი აღარ შემხვედრია... _ ვუყურებდი, _ მერცია, ეს არის ჩვენი გამოქვაბული, ჩვენა ვართ ველურები... ვიპოვეთ ერთი გამოქვაბული და ერთად უნდა დავიწყოთ... ცხოვრება, ხო კარგია? _ მივედ-მოვედებოდი, რომ არ გავჩუმებულიყავი, რადგან მეც ვღელავდი.
_ კარგია, _ გაიცინა და გამხიარულდა.
_ ოღონდ ამ თამაშისათვის, არა, ამ ცხოვრებისათვის, ყველაფერი უნდა დაივიწყო... _ ვუთხარი და თმაზე ჩამოვუსვი ხელი...
_ რა ყველაფერი?
_ ქალაქი, წარსული, ნაცნობები... ყველაფერი...
_ ოჰ! _ ხელი ჩაიქნია, _ არც მახსოვს.
_ ძალიან კარგი... რა გახსოვს? _ ვიგრძენი ამ სიტყვებით რაღაც კონკრეტულს ვეკითხებოდი, რადგან ახლაღა გამახსენდა, რომ არც კი ვიცოდი, გათხოვილი იყო თუ გაუთხოვარი, საერთოდ ვინ იყო... და ვინ ჰყავდა.
_ რა? რა ვიცი.. _ მხრები შეიშმუშნა, _ მახსოვს, რომ... დრო გადის...
_ ეგ წეღან ხომ არ დაადგინე, სევდიანი რომ იჯექი წყლის პირს...
_ რა ვიცი, _ ჩუმად გაიცინა.
კედლიდან ხანჯალი ჩამოვხსენი, მერე აღათოს მამამთილის ნაქონი `ბერდანკა~ ფანჯრის რაფაზე გავდე. ხანჯალი ვიშიშვლე, მერციას მხრებზე ხელი გადავხვიე და ვთქვი:
 _ ჩემი ციხე, ჩემი მიწა, ჩემი ქალი, ჩემი ხმალი.
_ მრისხანე შატილიონი, _ გაიცინა და განზე გაიწია. არ ვიმჩნევდი, რომ ვამჩნევდი: რამდენჯერაც შევეხე, იმდენჯერ გააჟრჟოლა. გავიფიქრე, ძალიან მგრძობიარეა-მეთქი.
ხანჯალი ტახტზე დავდე. რაღაცა მბორკავდა და არ ვიცოდი, რა. ასეთი უხერხულობა ბავშვობის შემდეგ აღარ განმეცადა და ვერაფრით ვხსნიდი. იმ სიხარულის ბრალი იყო ყველაფერი... ისე რომ გამომყვა... თითქოს აზრადაც არ მოსდიოდა, რომ... არადა, რატომ, რა საფუძველი ჰქონდა? გავიფიქრე, მეგი რომ მყოლოდა, ალბათ, აქამდე უკვე ერთად ვიწვებოდით-მეთქი... მაგრამ, ახლა რა მომდიოდა, ვეღარ გამეგო. კოშკიდან რომ გავედი, საკმაოდ ძლიერ სურვილს განვიცდიდი. ახლა კი უბრალოდ ხალისიან გუნებაზე ვიყავი (რაც, რა ხანი იყო, აღარ მახსოვდა), მაგრამ წეღანდელ ფიზიკურ სურვილს ვეღარ ვგრძნობდი... და ფანჯარასთან რომ მივიდა და გარეთ გაიხედა, ზურგიდან მივუახლოვდი, ხელები ყელზე შემოვხვიე და ჯერ ერთ ლოყაზე ვაკოცე, მერე მეორეზე. ამით უნდა მივმხვდარიყავი, რომ ჩემი საქმე წასული იყო. რაღაც სულ სხვა გემოს ვატანდი იმ კოცნას. უვნებოდ ვკოცნიდი, სიყვარულით, ბავშვებს რომ ეფერებიან, ისე. მოტრიალდა, ხელებით მკერდზე მომაწვა და განზე გამწია. ისევ ავაფარე ხელები ლოყებზე და დაღვრეცილ ტუჩებზე ოდნავ შევეხე. მერე ყურის ძირებისაკენ ჩავაცურე და კისრის მალებთან თითები ერთმანეთს გადავაჭდე, გააჟრჟოლა.
_ გინდა გაგახარო? _ ვკითხე უცბად.
_ მინდა.
ძირს ნაბადი დავაგე. თავთან ხმალი დავიდე. გვერდით თოფი მივიწვინე და გულაღმა გავიჭიმე:
_ აი,^ მკვდარი ვარ და დამმარხე, ხომ გიყვარს დამარხვა და საფლავების კეთება. _ ხელები გულზე დავიკრიბე და თვალები დავხუჭე.
_ კოშკში ლომი წოლილიყო,
მომრევ არვინ იყო მისი,
იმის თავით რაში ება, ტორით მიწას
თხრიდა ისი,
მარცხნივ რომ შუბი ეყუდა, წვერი 
ცასა ხევდა მისი,
მარჯვნივ ედო თავის ხმალი, პირი
ჰქონდა ალმასისი,
გვერდით ეჯდა თავის დედა, ცრემლად
დასტიროდა შვილსა,
თავით ერთი ქალი ეჯდა, ზღვას
ერევა ცრემლი მისი...
თქვა ხმადაბლა. თვალები არ გამიხელია. მერე გაჩუმდა. ვიგრძენი, მომიახლოვდა... ნაბადზე ჩემს გვერდით ჩაიმუხლა. მხარზე მუხლისთავებით მეხებოდა... დაიხარა და ტუჩებზე ოდნავ შემეხო. მერე დახუჭულ თვალებზე მაკოცა... თითქოს პეპელა დამაჯდა ქუთუთოზე. მერე ხელი შუბლზე გადამისვა... საფეთქლებზე. მოვითენთე. ლოყაზე ჩააცურა და მხარზე შეაჩერა... ოდნავ მომიჭირა:
_ გაახილე, _ მითხრა ჩუმად.
არ გავნძრეულვარ.
_ გაახილე თვალები, _ წამწამებზე ხელი მომკიდა და ამიწია.
მე უფრო მაგრად მოვხუჭე.
_ გაიღვიძე, გესმის, გაიღვიძე! _ ხმა ნერვიული გაუხდა. დაიხარა და ლოყით ლოყაზე მომეკრა.
_ ააჰ! ხომ ჩამივარდი ხელში! _ დავიძახე და ხელები მოვხვიე.
შეკრთა. თვალებში რომ შევხედე, თითქოს ცრემლი უბრწყინავდა.
_ ე! რა მალე დაიჯერა! ხელად არ შევიდა ჭირისუფლის როლში?!
_ როგორ მითხარი? _ `გაიღვიძე, გესმის, გაიღვიძე~. იცი ეგ ლექსი?
_ არა, _ მოიწყინა ისევ.
_ გაბრიელ ჯაბუშანურის ლექსია. ხევსური იყო. ვაჟა გიჟდება მაგაზე. მგონი შორეულ ნათესავად ხვდება. ტვინი გაქვს წაღებული სამსახურში. გაივლის, გამოივლის და გვტყორცნის რაიმე სტრიქონს, მთელმა განყოფილებამ ზეპირად იცის. ერთი ქალი ჰყვარებია, მზექალი, ადრე მომკვდარა და კარგი ლექსები აქვს იმ ქალზე. წეღან შემხვდა ვაჟა, კარგა მაგრად გამობრუჟული, გამაჩერა და მტყორცნა: `გაიღვიძე, გესმის, დროზე გაიღვიძე~, _ თან თვალებს აბრიალებდა მოზვერივით. გინდა გითხრა ბოლომდე?
_ მინდა.
მე თვითონ გამიკვირდა, ლექსი რომ ზეპირად ვიცოდი თურმე:
გაიღვიძე, გესმის, დროზე გაიღვიძე,
შენთან მოვდივარ და,
ხომ უნდა დამხვდე ფხიზელი,
რამდენი გეძებე,
რამდენი გეძახე,
რამდენი ვიღვაწე,
ხმა არ გამეც და
უშენობა მეტად ვერ შევიძელი,
რამდენი სათქმელი დაგროვდა,
რომ იცოდე,
მგონი, ათ წელსაც ვერ მოვათავო
გაიღვიძე, კუბო მორთე,
შენს გვერდით მომიწოდე,
ადგილი მანდ ორთავეს გვეყოფა.
ხომ იცი, ხალხს და სოფელს
მტორავენ ტრფობისა და კენტობის
გაიღვიძე, გესმის, დროზე გაიღვიძე,
ნუთუ არ მოგენატრა ჩემთან
_ ჰოდა, ასე ჩამიბულბულა. ეშმაკსაც წაუღია შენი თავი, მოწყდი აქედან-მეთქი, ვუთხარი. ვერ ვიტან ამ მოთქმასა და მაგათ სიმღერებს სიკვდილზე. ვერ ვიტან საერთოდ ლაპარაკს მკვდრებსა და სიკვდილზე... ე! რა მოგივიდა! შენ რა, მართლა მოიწყინე? კარგი რა! აი, ხომ ხედავ, ტყუილად კი არ მეჯავრება ეგეთი რაღაცები. რა სისულელეა, ხომ არ ტირი?
_ საშინელი ლექსია, _ თქვა და წამოდგა. თვალები გაუშტერდა.
_ საშინელია, აბა რა!
_ ძალიან კარგი ლექსია... საოცარი კაცი ყოფილა, _ მერე დაუმატა: _ მე მიყვარს მკვდრები.
_ კარგი ერთი. ძლივს კარგ ტალღაზე გადაგრთე და ყველაფერი ჩაშალა ამ ლექსმა.
_ არა, _ თქვა და ჩაიმუხლა. ხელები მხრებზე მომხვია და მაკოცა. რაღაცნაირად გამოუვიდა: თითქოს გულამომჯდარი მკოცნიდა, რაღაც განსაკუთრებულად მგრძნობიარედ, ისეთნაირად, თითქოს მისი სიხარული ტირილს ესაზღვრებოდა, თითქოს სულ ცოტა დროღა გვქონდა დარჩენილი და ყველაფერი უნდა მოგვესწრო. ისევ გამიკვირდა. ალბათ, შატილის ბრალია-მეთქი, გავიფიქრე.
მკლავზე მეწვინა... მეორე ხედით მისი ნიკაპი მეჭირა და ნელა ვკოცნიდი. ამაზეც უნდა მივმხვდარიყავი, რომ რაღაც უცნაურობაში შევყავი თავი: სულაც არაფერს არ ვჩქარობდი. ასე მინდოდა გაგრძელებულიყო ძალიან დიდხანს...
მის კაბას მხრებიდან იდაყვებამდე ყავისფერი თასმები ჰქონდა გაყრილი. ეს თასმები ნელა გამოვაძრე. იჯდა. ხელები ჩემს მხრებზე ეწყო. ჯერ ერთი მკლავი გაუშიშვლდა, მერე მეორე და კაბა ჩაცურდა კიდეც. წელთან მოქუჩდა. არ შემიხედავს, ისე მოვეხვიე. წელს ზემოთ არაფერი ეცვა. ესეც გავიფიქრე, მგონი, ავტობუსში. ვიგრძენი, რომ თან მომყვებოდა, თან არა. ბოლო წამებში სულ დამშორდა. რომ ჩათავდა ყველაფერი, ისევ ჩავიხუტე გულში და უკან ხელი დავკარი მსუბუქად, თამაშით: `შენ, შვილო, რაღაც ასაწყობი ჩანხარ ამ საქმეში~.
არაფერი უთქვამს. ესე იგი, სწორი ვიყავი. ამ ამბავმა დამძაბა.
_ ბავშვი გყავს?
თავი დამიქნია.
_ ერთი?
ისევ უხმოდ დააქნია თავი.
_ რამდენი წლისაა?
ხუთი გაშლილი თითი სახეზე აიფარა.
_ ქმარი?.. ქმარი... გიყვარს?
თავი გააქნია უარის ნიშნად. მერე თქვა:
_ არა მყავს.
_ როგორ?
_ ისე, _ მხრები აიწურა.
_ მოკვდა?
_ ნწ.
_ გაყრილი ხარ?
_ ნწ.
გავჩუმდი. ისევ რაღაც ცივმა და უსიამომ დამიარა. სიგარეტს მოვუკიდე. გულაღმა დავწექი და მეორე ხელი თავქვეშ ამოვიდე. ვიგრძენი, ერთი-ორჯერ ამომხედა. ხელი გავიწოდე და თავზე გადავუსვი.
_ ახლა ვისთან არის ბავშვი?
_ დედაჩემთან და ჩემ დასთან. ძირითადად იმათთან არის. მე არ მანდობენ, _ გაეღიმა.
_ შენ რას აკეთებ?
_ ვხატავ.
_ ის... გიყვარდა?
_ მომწონდა... იმას ვუყვარდი.
_ რატომ დაშორდით? შეეშვი მაგ მხრების აჩეჩვას.
_ არ შემეძლო მასთან... მივხვდი, არ შემიყვარდებოდა...
_ რატომ გააჩინე?
_ უფლება არ მქონდა? _ მკითხა გაბზარული ხმით: გაღიზიანდა. მერე მოლბა და დაუმატა: _ არ შემეძლო მოშორება... მზარავს ეგ... ალბათ, ვერასოდეს ვერ მოვიშორებ... მზარავს...
_ აბა, რამდენჯერაც იქნება... იმდენჯერ უნდა გააჩინო?
_ გაიცინა. ისევ მხრები აიწურა.
_ არ ვიცი, არაფერი არ ვიცი... არ ვფიქრობ... რაც არ შემიძლია, არ შემიძლია. არ ვფიქრობ... ბევრი რამ არ შემიძლია...
_ რა ჰქვია ბავშვს?
_ ელენე.
_ შენა გგავს?
_ მე მგონი...
ჩუმად ვიყავით. ნაღველი შემომაწვა.
_ ვერ წარმომიდგენიხარ ფეხმძიმე.
_ ვერც მე წარმომედგინა, _ სევდიანად გაიცინა და მხარზეც რაღაც სევდიანად მაკოცა. მერე მითხრა:
_ იცი, როდის გნახე პირველად?
_ როდის?
_ ამ შემოდგომაზე. ნოემბრის ბოლოს. თქვენთან ვიყავი სამსახურში. ამხანაგისთვის რაღაც წიგნი მჭირდებოდა და ვიფიქრე, იდას ექნება-მეთქი...
_ იდა შენი მეგობარია?
_ არა. ჩემი დის მეგობარია. ჩემმა დამ მითხრა, იდასთან მიდი, იმას ექნებაო. იდამ მითხრა, მე არა მაქვს, აქ კი აქვს ერთს, მაგრამ იმას ვერა ვთხოვო, და თავით შენზე მანიშნა. შენ მაგიდაზე იჯექი, კედელს მიყრდნობოდი და ფანჯარაში იყურებოდი. სიგარეტს ეწეოდი... არ ვიცი, რატომ ვერ გთხოვდა, `რა ჯავრიანი თვალები აქვს~, _ ვუთხარი იდას. `ჯავრიანი?~ _ მკითხა და მერე ჩაილაპარაკა: _ `ჯავრიანი არა, ის...~ `ცოლი ჰყავს?~ _ თვითონვე გამიკვირდა, ეს რომ შევეკითხე. შემომხედა და მიპასუხა: `ცოლიც, შვილებიც... საერთოდ, არაფერი არ აკლია~. მერე ხშირად ვფიქრობდი ხოლმე შენზე.
_ რა წიგნი გინდოდა? _ რატომღაც დავინტერესდი, თან იდას სიტყვები გავიმეორე გულში: `არაფერი არ აკლია~.
_ ვიღაც გერმანელი ავტორის წიგნია. მგონი, წყლის მიწისქვეშა მარაგს ეხება, თუ არ ვცდები... ამ მიწისქვეშა მდინარეებზე ძალიან საინტერესო აზრები ჰქონია. სათაური დამავიწყდა. ჩემი ამხანაგი მიხსნიდა.
_ ჰო. ვიცი. მაქვს. ვინ არის ის შენი ამხანაგი?
_ ერთი გოგოა. ბულეიშვილია და `ბულეის~ ვეძახი. ამქვეყნად ყველაფერი აინტერესებს და ისე მოგიყვება, რომ შენც გაგაგიჟებს. წყლისა და მნათობების კავშირი დიდი საიდუმლოაო, ერთხელ მითხრა. ვისაც კი რა უთქვამს ამქვეყნად წყალზე, სულ ამოწერილი და შეგროვილი აქვს. მეც ერთიხანობა სულ წყალს ვხატავდი და მეუბნებოდა, ბრწყინვალეაო...
_ ჰო, _ ვთქვი ჩემთვის, _ წყალია ყველაფერი, თავი და თავი.
_ თალესიც მაგ აზრისაა, _ გაიცინა.
მეც გამეცინა. უცებ სახე გაუშტერდა და პირი დააღო. წამოჯდა კიდეც.
_ ე!
_ რა?
_ თალესზე არ ამბობენ, პატარა დათვის თანავარსკვლავედი აღმოაჩინაო?
_ რა იცი?
_ მახსოვს. სადღაც წავიკითხე, მას მიაწერენო, თუ მან დაარქვა ეს სახელიო... რა უცნაურია.
_ რა არის უცნაური?
_ რა ვიცი... _ ისევ გულდაღმა დაწვა, სახით ჩემკენ.
_ პატარა დათვი მე აღმოვაჩინე, _ ვუთხარი და ჩავეხვიე. თმა აუწიე და კისერზე ვაკოცე. _ წყალს კი აღარაფერი ეშველება, დამიჯერე, ვარსკვლავებით თავის გაცხელება არა ღირს, მაგის დრო ახლა არ არის...
_ ჰოო? _ იკითხა ჩურჩულით, _ აბა, რისი დროა?
 _ ამისი, _ ვაკოცე. _ წუთების. წუთები უნდა შეაგროვო, რამდენიმე წუთი მაინც, რომ თან წაიღო, სუვენირად... ამქვეყნიდან გუდა-ნაბადს როცა აიკრავ. რამდენი წლისა ხარ?
_ ოცდაშვიდის. შენ ორმოცდაორის, ხომ?
_ საიდან იცი?
_ იდას ვკითხე.
_ წინა ზაფხულს სად იყავი? _ იდაზე გამახსენდა.
_ ზღვაზე. მაგრამ ავად გავხდი... მთელი თვე ვიწექი მერე საავადმყოფოში...
_ რა დაგემართა?
_ არ ვიცი... სიცხეები მქონდა, სუსტად ვიყავი... მერე გამიარა. თქვენთან რომ მოვედი სამსახურში, ერთი-ორი კვირის გამოსული ვიყავი საავადმყოფოდან...
არა, რა თქმა უნდა, უკვე მიყვარდა. შეიძლება, უკვე გზაშიც მიყვარდა, აზრზე არა ვარ, არაფერი აღარ მესმის, მგონი, პირველად რომ შევხედე, მაშინვე მიგრძნო გულმა რაღაცა... იმიტომაც ვარიდებდი თავს.
Read more from the September 2018 issue
from the September 2018 issue


                                                           ბექა ქურხული
                                                                                             «В конце концов, всех нас ждёт один приговор – Смерть.»
                                                                                                                                                                    Иосиф Бродский
                                                                                           «Все мы убийцы, все - и на этой стороне, и на той, 
                                                                                                                                  и ни к чему хорошему это не приведёт.»
                                                                                                                                                                    Эрнест Хемингуэй

                                                                                                                                               `მე ჩემი უბედურება 
                                                                                                                                                ღმერთმა დამწერა ხმალზედა. 
                                                                                                                                                მე მოვკალ თავის ძმობილი, 
                                                                                                                                                ხმალი ვიხმარე ძმაზედა, 
                                                                                                                                                დამდევენ მოსაკლავადა, 
                                                                                                                                                საყუჩს მიდგამენ გზაზედა~

    ზღვა წყნარი იყო. შორს, ჰორიზონტისკენ გაშლილი, ჩუმი შრიალით, ფრთხილად  ეხებოდა ნაპირს. წყნარად ციმციმებდა მის ზემოთ გაშლილი, ლურჯი, ღრმა და უცხო ცის ქვეშ. ლურჯ მოკრიალებულ ცაზე უზარმაზარი, ფთილებად შეკრული თეთრი ღრუბელი, კოსმოსური ხომალდივით მოცურავდა და მოტორტმანე ზღვაში ირეკლებოდა.
    თბილ, ოდნავ აშლილ ტალღებში მიცურავდა. მერე ჩაყვინთა, თვალები გაახილა და ზღვის მომწვანო, მოყვითალო, მრუმე წყალში, თეთრად ნაწყვეტ-ნაწყვეტ, ჩამოყოლებული მზის სხივი დაინახა, რომელიც ფსკერისკენ მიიკვლევდა გზას.
   და ეგრევე იგრძნო, მარცხენა ბეჭის ქვეშ როგორ გაუყარეს სპიცივით, გრძელი, ძაფივით წვრილი რაღაც. ერთხელ, მეორედ, მესამედ და თეთრად ჩამოშლილი მზის  სხივი ელვის სისწრაფით გაიშალა, ზღვა გათეთრდა და მეოთხედაც დასცხო, მარცხენა ბეჭის ქვეშ. გული გაჩერდა. `ე, ვკვდები~ გაიფიქრა და თეთრად განათებული, მურტლად გადათეთრებული ზღვის ფსკერისკენ,  ბარჯგაყრილი თეთრი ზვიგენივით დაეშვა. ზედაპირზე ამოსვლა სცადა. არა, ვეღარ _ `ე ვკვდები!~ გაიფიქრა და დაფეთდა. ვერ ტოკდებოდა, ხელსაც ვერ სძრავდა _ `მოვკვდი ტო, ე, შენი დედაც მოვკვდი!~. .  მთელი ტანითYშეირხა, მხრები გაამოძრავა და ეგრევე ცეცხლივით დაუარა მთელს სხეულში აუტანელმა ტკივილმა. ტკივილის არასოდეს ეშინოდა, სიკვდილი კი ძალიან არ ეხალისებოდა, მით უმეტეს ბლანტ, თეთრად შედედებულ მოღალატე ზღვაში, რომელმაც ზურგში მარცხენა ბეჭის ქვეშ სპიცი წაუყარა. `ერთი შენი დედაც~ - უთხრა ტკივილს, თეთრ, უცნაურად, შიგნიდან განათებულ და ვერაგ ზღვას, საკუთარ გაჩვრეტილ გულს და კიდევ გაიბრძოლა, მერე ფეხებიც აამუშავა. ზევით მაღლა ზედაპირი ჩანდა, შორს, მაგრამ იქ იყო. ნამდვილად იქ იყო. ნელა დაიძრა, ცოტა ხანში ზღვიდან ამოვარდა, თავი გაიქნია და ეგრევე დიდი, ყვითელი, ცხელი მზე მოძებნა, შიშისაგან გაგიჟებული, გადიდებული თვალებით.
      ნაპირისკენ გამოცურა. მოცურავდა თეთრ, შედედებულ ზღვაში და გულს ვეღარ გრძნობდა. ნაპირი შავი იყო და არავის ელოდებოდა
               ____ - ____ - ____ - ____
     ზუგდიდთან ახლოს, სოფელ ახალკახათის ყოფილ კულტურის სახლში, გრძელი, უსახური, ორსართულიანი შენობის მეორე სართულზე, `ფორდის~ მიკროავტობუსიდან ამოღებულ სავარძელში, ორმეტრიანი ნაბაკეველი პარტიზანი, გია ეზუხბაია, მეტსახელად `ფშავეთი~  იჯდა, გავარვარებული ღუმელის სიმხურვალეს სახეს არიდებდა და ცოლის ჩხუბს უსმენდა.
     გია ეზუხბაიას ცოლი, ონკანთან, გრძელ მაგიდაზე, ემალის ტაშტში, ცომს ზელდა და იქვე შემოდგმულ თუჯის ტაფაში მჭადებს აცხობდა. ცომის ტყაპატყუპს  თითქოს რიტმში აყოლებდა ჩხუბს.
     - შენ მოგეცა ჩემი ცოდვა, როგორც შენ მე არ გამახარე და გამაუბედურე, მეც და ჩემი შვილებიც, შე სულელო, შე სულელო შენ. . . თუ მასე გინდოდა ბატონო, ნუ მოეკიდებოდი ოჯახს, ნუ დაიდებდი ჩემი და ამ ბოვშვების ბრალს. . .  რა გინდოდა შე უბედურო  ა? მი დაგიცვენს სი საწყალი, მირე სკან მინჯე და მარდიელი, ამარ სი დო სკანი საქორთუო, ქინგეხვარას ასე(1),  უკანასკნელ ჭადს ვაცხობ ამას  ე, დამხედე ხელებზე, ბოლო ცომს ვიფხიკავ თითებიდან. აფხაზი მტრად მოიკიდე, ქართველი მტრად მოიკიდე, ყველა შენ დაგდევს მოსაკლავად. სამი რკინის კარს აქეთ რომ გვძინავს მთელს ოჯახს და ყოველ გაფაჩუნებაზე გული გვისკდება, ნავთი არ მოგვასხას ვინმემ, ცეცხლი არ მოგვცეს და ბავშვებიანა არ ამოგვბუგოსო, აგია ცხოვრება? . . კილომეტრნახევარია აქედან ენგურამდე, ორ წუთში აქ არის აფხაზი. მის ოკოდუ სკანი ომი, დო მის მუ დარკი?(2) 
     გია ეზუხბაიას `ფშავეთი~ იმიტომ კი არ დაარქვეს, რომ ენგურის მხარეს, ქართველ პარტიზანებში, ერთერთი ყველაზე მაგარი იყო და რუსებს და აფხაზებს სისხლს უშრობდა. უფრო იმიტომ რომ ძალიან მოსწრებული სიტყვის პატრონი იყო და მეგრელისთვის შეუფერებლად ბევრს იგინებოდა. ახლა კი ჩუმას იჯდა, უაზროდ ატრიალებდა ხელში შეშას და ცოლის ჩხუბს უსმენდა.
- დატეულიყავი შენთვის, გადახვიდოდი ახლა ნაბაკევში, ცოტას
მანდარინს მობოჭავდი, ცოტას თხილს მობოჭავდი, მიაშავებდი იმათაც და შენც დაგრჩებოდა რაღაც. მთელი გალი გადადის და აღარ ერჩიან იქით. მუშაობს ხალხი, რაღაც ორ კაპიკ ფარას შოულობს. ქიშმარიებმა საქონელიც გაიჩინეს ეგერ.
       - ხო, თინებცალო მონებო ქიგუდირთუქ ხოლო თი ნაბოზრებს (3) – გიამ შეშა ღუმელში შეუკეთა და ჯახანით მიხურა კარი.
        -    არაფერი მონები არ არიან ისინი. Aარა მარტო შენ ხარ აქ! როგორ გეკადრება. პარტიზან ვორექია დო ბუტკაშ ნისიაშ შიშით ქუჩაშა ვეგმართე(4) მთელი გალის რაიონი სახლში ბრუნდება და ყველა მონა ყოფილა აბა, თავის ეზო კარზე ბრუნდება ხალხი, სახლებს აშენებენ, ცხოვრებას  იწყობენ ისევ, არ კიდებს კაციშვილი ტყვილა ხელს. არც აფხაზი არც რუსი. დადიან თავისუფლად. შენ იჯექი აქ და ხოცე ხალხი. . .
       - ნინა გაჩერ ოსურ, დო მურკ რაგადის გისხუნდას(5) არ დავბრუნდები მე იქ რუსის პროპუსკით ი ტოჩკა.
       -    ოხ, ცოტნე დადიანი ტოჟე მნე. . . რომც გინდოდეს, ვინ დაგაბრუნებს შე უბედურო, კისრამდე სისხლში ხარ. Mრამდენი ცოდვა დაიდე გია ეზუხბაია და სულ ბავშვებს რომ მოეკითხებათ თუ იცი ეს შენ?
       -    დაამთავრე ახლა მაგ ლაპარაკი გითხარი მე შენ. 
       -   რა დავამთავრო, რა დავამთავრო, მეც მომკალი ბარემ და ისაა, აღარ მეშინია აღარაფრის, ვეღარ ვუძლებ ამდენს, გავგიჟდი უკვე. რავა ყველასთვის დამთავრდა ის წყეული ომი, სკანი და სკანი მორფინისტ დო ყაჩაღ ჯიმაკოჩებიშ გარდა(6) მთელი აფხაზეთი და სამეგრელო, შენ დაგდევს, ვეღარასოდეს ვეღარ დაბრუნდები აწი სახლში შენ!
       -    რა გინდა ქალო რა?
       -   დილიდან მაგას გეუბნები რა მინდა, მაგრამ გესმის რამე? შენ ოღონდ შენი ჭკუით გატარა და მეტი არაფერი გაინტერესებს. რაც გამოდის მაგ შენი ჭკუით კი ვხედავთ ორივე.
       -   გამოაცხე შენ მაგი ჭადი და გაჩუმდი. რაც არ გეკითხება ნუ ლაპარაკობ იმას.
       -   ოთხი შვილი რომ გაგიჩინე, ის ხომ მეკითხებოდა? უფროსი 22 წლისაა უკვე თუ გახსოვს? არაფერი არ უნახავთ ომის და უბედურების მეტი. სწავლა არ უნდა ამათ, სახლ-კარი, დაოჯახება? სწავლა და სახლი კი არა, შიშვლები და მშივრები დაგიდიან ბოვშვები. მეომარია და რა ქნას. . . ვის ეომები ნეტავი საკუთარი თავის მეტს? . . .
     გიამ ღუმლის ქვეშიდან შეშა გამოიღო, დახედა, ხელში შეათამაშა, მერე უკან შეაგდო, `ასტრას~ მოუკიდა და ღრმად ამოისუნთქა.
    -თუ არა და შენ რა გიჭირს, როგორც გინდა ისე ცხოვრობ. მე ვარ 
ცხარე ცრემლით სატირელი შენს ხელში. რას მოგდევდი, რა მინდოდა? თავს იკლავდა ცხონებული მამაჩემი არ გაყვეო.
    -თავს იკლავდა არა ის კიდო. . .
    -ის არ იკლავდა და მე მოვიკლავ საკუთარი ბიძაშვილის სამძიმარზე
რომ ვერ გადავიდე. ცოცხლად დამმარხე ბარემ და ისაა. ჩემი სისხლი და ხორცი არ დამატირებიე გია ეზუხბაია, შენ არ გეღირსოს დატირება ჩემი ცოდვით.
    -ნუ ჩამაყოლე ქალო იმ მკვდარს საფლავში. დედა! . . 
    -სი მინ დინგოუნუანს დო მუ რვილუნს სი ოჩოკოჩი სი?(7)          
    -ძალიან დიდ ბოდიშს ვიხდი, რომ არ მოვკვდი, რა ვქნა ახლა მეტი. 
    ძალიან რცხვენოდა თავისი ცოლის. იცოდა რომ მართალი იყო და ხმას ვერ იღებდა. ცოლის ბიძაშვილი გარდაიცვალა, რომელიც აქვე, რამდენიმე სახლის იქით ცხოვრობდა, მაგრამ მისი ცოლი სამძიმარზე ვერ მიდიოდა, იმიტომ რომ ფეხსაცმელი არა ჰქონდა. ერთადერთი, წითელი, ლურჯი – ზოლ გაყოლილი ჩუსტებით კი მისასამძიმრებლად ვერაფრით წავიდოდა. გია გამწარებული ფიქრობდა სად და როგორ ეშოვა ფეხსაცმელი და ვერაფერი მოეფიქრებინა.
      გია ეზუხბაია, საკმაოდ გვიან ჩაერთო ამ ომში. გალის რაიონიდან თითქოს `შორს~, სოხუმში, გუმისთაზე ვითარდებოდა მთავარი მოვლენები. თავიდან ვერც აღიქვამდა, რომ ომი მასაც ეხებოდა. თბილისელები ახლა აფხაზებს შეუვარდნენ საქმის გასარჩევად და ეს მათი გასარკვევი იყო, მათი პრობლემები. მითუმეტეს, რომ ეზუხბაია, ისევე როგორც მეგრელთა უმრავლესობა, კარგი თვალით არ უყურებდა ე.წ. სახელმწიფო საბჭოს შენაერთებს, განსაკუთრებით იმ ამბების შემდეგ, რაც იქვე მეზობლად, ზუგდიდისა და წალენჯიხის რაიონებში დატრიალდა. გალსა და აფხაზეთს შემოფარებული პირველი პრეზიდენტის, ზვიად გამსახურდიას ერთგული სამხედროები და მომხრეები, ლეგენდებს ჰყვებოდნენ, “პუტჩისტების” და თბილისის სამხედრო საბჭოს “ხუნტის” სისასტიკეზე. მოყოლაც არ იყო საჭირო, ეზუხბაიას მშობლიური სოფელი ნაბაკევი, სულ რამდენიმე კილომეტრით იყო მოშორებული ენგურიდან და გამაყრუებელი  სროლის ხმაც კარგად ისმოდა ენგურის გაღმიდან და ცაში ავარდნილ ცეცხლის ალსაც კარგად ხედავდნენ. ასე რომ, თუ თბილისელები სამეგრელოს შემდეგ აფხაზეთშიც შევიდნენ, ეს გია ეზუხბაიას მაინცდამაინც არ გაჰკვირვებია და დიდადაც არ უნაღვლია. არც სამთავრობო ჯარებს თვლიდა თავისად და მითუმეტეს არც აფხაზებს – მათთან დაპირისპირებაც კარგად ახსოვდა, 1989 წელს ზაფხულში, როდესაც სხვებთან ერთად, თვითონაც მიაწყდა ღალიძგის ხიდს ორლულიანი  თოფით, მას შემდეგ რაც აფხაზებმა, მისაღები გამოცდების დროს, სოხუმის ქართული უნივერსიტეტი დაარბიეს. ქართველი მწერლების ფოტოები ქუჩებში გამოყარეს და ვოვა ვეკუა და კიდევ რამდენიმე სოხუმელი მოკლეს. მერე თითქოს ყველაფერი ჩაწყნარდა, აფხაზებთან მეგობრობდა, პირადად თვითონ აფხაზთან არასოდეს არაფერი ჰქონია გასაყოფი. 1991 წლის დეკემბრის სამოქალაქო ომიდან მოყოლებული კი როცა კვლავ სროლა და სისხლისღვრა დაიწყო, თბილისში დაწყებულმა სამოქალაქო დაპირისპირებამ, ეგრევე აფხაზეთში გამოსცა ექო. ქართველების შიდა ბრძოლაში, აფხაზები მაქსიმალურად ცდილობდნენ ნეიტრალიტეტის დაცვას, მაგრამ 1992 წლის აგვისტოში ომი მაინც დაიწყო. გია ეზუხბაია ამ დროს უკვე ორმოცდარვა წლის იყო და ყველაფერი ნანახი ჰქონდა, ამიტომ არცერთ მხარეს არ ენდობოდა. ამ ორომტრიალსა და ცეცხლის წვაში, უფროს ძმასთან და ბიძაშვილებთან ერთად თავისი სახლ-კარის, მანდარინის, თხილის პლანტაციებისა და ქონების დაცვას ცდილობდა, რასაც ასე თუ ისე, ხან ეშმაკობით, ხან ძალით ახერხებდა კიდევაც. მეტი არც არაფერში ერეოდა.
     პირველად 1993 წლის 14-16 მარტს უყო გულმა რეჩხი, როდესაც რუსები, სომხები, აფხაზები და ჩრდილოეთ კავკასიელები, სოხუმის გარეუბანში შეიჭრნენ და რუსულმა ავიაციამ რამდენჯერმე დაბომბა სოხუმი. სოხუმიდან ლტოლვილები დაიძრნენ და გალშიც უფრო წინდახედულებმა ბარგის ჩალაგება დაიწყეს. თუმცა მაშინ ქართველებმა მაგრად იომეს და სოხუმი გადარჩა. ამის შემდეგ ცოტა ხანში ეზუხბაიებიც ჩაერთვნენ ომში. 
    ეს ამბავი ასე მოხდა. გია ეზუხბაიას ბავშვობის ძმაკაცი და კლასელი დათო შერვაშიძე რიგიდან ჩამოვიდა, თავისი ძველი მეგობრის, ფრიდონ მარშანიას დასაფლავებაზე. ფრიდონ მარშანია მხედრიონთან მოძრაობდა და პირველივე დღიდან ომობდა. მარშანია ოჩამჩირესთან მოკლეს, Oოჩამჩირე-სოხუმის გზის გახსნის ოპერაციისას. ფრიდონ მარშანია და დათო შერვაშიძე სხვა ამბებიდან იყვნენ ერთად, გია ეზუხბაია გლეხი იყო, თავისი მანდარინებით, თხილით და საქონლით. შერვაშიძე და მარშანია კი ბავშვობიდან განაბებთან დარბოდნენ, მოსკოვი, როსტოვი, შავები, წამალი და ეგრე. . . მერე დათო რიგაში დარჩა თავისი ოჯახით, საქმეებს მიჰხედა და კარგა ხანი, ომის დაწყების შემდეგაც აღარ გამოუხედავს საქართველოსკენ. ახლა კი დაღუპული ძმაკაცის დასატირებლად ჩამოფრინდა რიგიდან. ძლივს ჩამოაღწია თბილისიდან ილორამდე, სადაც მარშანიების დიდ, ორსართულიან სახლში დაცხრილული ფრიდონ მარშანია იწვა და ქალების ცაში წასული კივილი აღარ ესმოდა.   
    ეზუხბაიები ორი მანქანით ჩავიდნენ ილორში, მაშინ მანქანით მოძრაობა ძალიან სახიფათო იყო. ნაბაკევიდან ილორამდე სამჯერ გააჩერეს, მაგრამ როგორც კი იგებდნენ სად მიდიოდნენ უპრობლემოდ უშვებდნენ. 
     გია ეზუხბაიას და მის უფროს ძმას, ეზოში მოტრიალე კაცები შეეგებნენ, ეზუხბაიები და დათო შერვაშიძე კი განსაკუთრებულად შეხვდნენ ერთმანეთს. დიდხანს იდგნენ ერთმანეთს გადახვეულები, გია ჩუმად იწმენდდა ცრემლებს და დათოს გათიშულ სახეში ჩაჰყურებდა.
      - დათო ჯიმაია, მუჭორექ, ჯიმა ა? სად და რა დღეში ვხვდებით ერთმანეთს თუ ხედავ ა? ვავა ჯიმაია, ვავა დიდაშ ფხოდ მა. . . 
      - მამუ ვიიბუ ვსემ, ბლიადი, კაზლი, სუკი პაზორნიე, პიდარასტი ბლიად, კროვიუ უ მენია ხარკაც ბუდუტ.
      - რას გააწყობ, დათო, როგორ გინდა რომ ქნა და რა უნდა ქნა, სულ ახვრებია აქედან და იქიდან. . .
     - როგორ მომიკლეს ჩემი ფრიდონა მარშანია, როგორ დამიბრიდეს ტყვილა ბოზებმა. . . 
     - რაც მე მაგას ვუშალე, რა გინდა-თქვა, რას ერევი-თქვა, ისინიც დედას. . . ესენიც, ორივე ჩვენზე მოდის და შენ ვისთვის უნდა მოიკლა თავი-თქვა. Aარაა, მაგ ჩვენი საჩხუბი-თქვა ვუთხარი, მოვლიან ეს შაკალი პოლიტიკოსები, გადაგვამტერებენ, ჩაგვახოციებენ ერთმანეთს, წავლენ მერე მისი გზით და ჩვენ მოსისხლეებად უნდა ვიყოთ მერე სულ, ამათი პოლიტიკისა და გაუმაძღარი მუცლის გამო.  უბრალო ხალხი უნდა გავიჭყლიტოთ ისევ-თქვა, მაგრამ ვინ დაგიჯერა, შეასმენდი რამეს? არა, ძმები არიანო. რაის ძმები, სასწაულები აკეთეს სამეგრელოში აგერ. და აბა აფხაზი ვინაა? Mმე ლიჩნა სულ არაფერი საომარი არ მაქვს აფხაზთან! სულ ნათესავები და მოგვარეები არიან მაგ ოხრებიც!
     გია ეზუხბაიას და დათო შერვაშიძეს ერთმანეთი წლების განმავლობაში არ ჰყავდათ ნანახი და, როგორც ეს ჩვეულებრივ ხდება, მთელი სამძიმარი ერთმანეთს აღარ მოშორებიან. სვამდნენ, დათო მოზომილად იკეთებდა, ჩუმად ტიროდა, სათვალის  შავი შუშიდან ეპარებოდა ცრემლი, გიას აქაურ ამბებს ეკითხებოდა, მერე ავიწყდებოდა და აღარ უსმენდა, გია ეზუხბაიას მეგრულ ჩხუბსა და გინებას.
    - ბავშვები როგორ არიან? მეუღლე რას შვრება? - ჰკითხა ერთხელ ჩუმად გიას როცა, ფრიდონ მარშანიას ღამეს უთევდნენ და გიას უფროსი ძმისშვილი 90-ე ფსალმუნს უკითხავდა გარდაცვლილს.
     - არის, რა ვიცი. როგორ უნდა იყოს, გვიძლებს. 
     - ორი ბიჭი გყავს და გოგო ხომ?
     - ორი ბიჭი მყავს და ორი გოგო. ორივე ბიჭს დათო დავარქვი შენს საპატივსაცემოდ.
     - მოიცა, როგორ კაცო, ძმებს ერთი სახელი რანაირად დაარქვი?
     - ერთს დათოს ვეძახი და მეორეს დათას.
     - შენ რა გითხარი მე! – დათო შერვაშიძეს მთელი  ამ დღეების განმავლობაში პირველად გაეცინა. 
     დასაფლავებიდან მეორე დღეს, დათო შერვაშიძე, გია ეზუხბაიასთან მივიდა, თავის სეხნიებს საჩუქრები მიუტანა. ეზუხბაიებმა სუფრა გაშალეს. დათო შერვაშიძე მთელი სუფრა ჩუმად იყო, რამდენჯერმე წააკიმარა კიდევაც, მაგრამ რაღაცის სათქმელი იყო ეს სიჩუმე. ისევ გიამ დაიწყო.
    - როდის ბრუნდები, დათო, პრიბალტიკაში უკან, გაგაცილებთ. გაცილება გინდა შენ, ისე არ ივარგებს. ძალიან ცუდი დროა ახლა აქ. ა! 
    გარედან ყრუდ, მაგრამ განუწყვეტლივ ისმოდა სროლის ხმა.
    დათო შერვაშიძემ დიდი გელათური ჭიქით დალია, 45 გრადუსიანი ჭაჭის არაყი, გამოფხიზლდა და თქვა:
    - არსად არ მივდივარ აქედან მე! . .
     გიას უფროსი ძმა მიხვდა და ჩუმად დაიქნია თავი.
    - მოიცა აბა რას შვრები? რა დაგრჩენია ამ ჯანდაბაში? არ გადამრიო ახლა შენ, ხომ არ გაგიჟდი? ე, ცხონებული ფრიდონა მარშანია, არ დამიჯერა არაფერი იმანაც და კი წევს მიწაში, გაუნათლოს სული ღმერთმა. ვერ ხედავ რა ხდება ამ დედაატირებულში? Aაქ რა დაგრჩენია ამ ჯანდაბაში, ბლიად?.. ე ბიჭო, წასასვლელი მქონდეს სადმე შენსავით და აქაურობას არ...
     - ფრიდონა ვის დავუტოვო? შენ ვისთან დაგტოვო? და რა ვაკეთო მერე რიგაში? ვიგულაო? გავარტყი აწი პრიბალტიკას, ჩემი რა არის იქ? ჩემი ძმა მიწაში დავტოვო, აბაროტის გარეშე გავწირო და გავიქცე? სად გავიქცე, გია? ვის გავექცე? ამ კრისებს და ბოზებს გავექცე მე? როგორ გავიქცე? და თქვენ დაგტოვოთ აქ ასე, ხომ? და მერე რას იტყვი, მაგას თუ ვიზამ მაშინ, ა?  მაგარი კაცია დათო შერვაშიძე, მასე უნდა, სწორედ იქცევაო? ა? შემაგინებ!
     - არ შეგაგინებ! ოღონდ შენ წადი, კარგად იყავი იქ და, ა ოთხივე შვილს ვფიცავარ თუ შეგაგინო! ჯიმაიას გეფიცები აგერ უფროსს. . . 
     - აჰ, არა, შენ მაგას როგორ იზამ, როგორ შეიგინები. კაროჩე ვრჩები და გადაწყვეტილია ეს. ჩემი წასვლა გაქცევაა ახლა. არასოდეს არ გავქცეულვარ მე, იცი შენ ეს. 
     - და ცოლშვილი? ოჯახს რას უშვრები? რიგაში ტოვებ ასე თუ როგორ იქნება?
     - არაფერი არ უჭირთ იმათ. აბა შენები როგორ არიან აქ? თუ შენი ბავშვები ბავშვები არ არიან და შენი ოჯახი  ოჯახი არ არის, ამ ჯოჯოხეთს რომ უძლებენ? გაძლონ იმათაც რიგაში. . .
     გია შეშფოთებული უყურებდა ბავშვობის ძმაკაცს.
     - კარგი,  გასაგებია ეგ ყველაფერი და ახლა რას ვაპირებთ, დათო? – ჰკითხა გიას უფროსმა ძმამ.
     - მარშანიას ძმებს ველაპარაკე იქ, მხედრიონში. ვრჩები-თქვა ვუთხარი. – ყველაფერში დაგვეხმარებიან.
     - არ ვარგა ეგ, არ მომწონს მაგ ამბავი, მხედრიონთან ყოფნა. ვერ გაგვიგებენ. ხალხიც ვერ გაგვიგებს დათო მაგას. . .
     - ხალხი არა ის კიდო! რაც ხალხია ისაა მხედრიონიც, რა გინდა შენ მხედრიონისგან, რას ერჩი მხედრიონს, იგივე ხალხი მიდის იმ მხედრიონში, აბა რა გგონია შენ. ციდან კი არ ჩამოცვენილან ეგენი, ჩვენები არიან ისევ.  ხალხმა მოიყვანა მაგ მხედრიონი, ერთმანეთს ასწრებდნენ მაგენთან მირბენას და დაბეზღებას, ვის რამდენი ფარა ჰქონდა სახლში და ვის ვისი ჯინი სჭირდა. ზუსტად ვიცი მაგ მე. Fფუჰ, ზასრანცი ბლიად! . .
     - მაგ უბედურება შენზე მეტიც ვიცოდე იქნება, მაგრამ სულ ერთია არ წამოვალ მაგენთან მე, არ მომწონს მაგ ხალხი! _ თქვა გია ეზუხბაიამ.
A   - კარგი ბატონო, არა და არ ვიქნებით მხედრიონთან. ეგენი უბრალოდ იარაღს მოგვაშველებენ. ცალკე ვიქნებით. გალის ბატალიონი გვერქმევა ან რა ვიცი, რა მნიშვნელობა აქვს მაგას.
     - არაფერი – დაეთანხმა გია ეზუხბაია. შეფიქრიანებული იყო.
     - იარაღი გაქვთ? 
     - კი. იარაღი როგორ არა გვაქვს - თქვა გია ეზუხბაიამ და განჯინას მიყრდნობილ, გადაფითრებულ და პირზეხელაფარებულ ცოლს თვალი აარიდა.
     - ხვალ, 10 საათზე გალში ვიკრიბებით. იქაც დაგვხვდება იარაღი. იარაღზე პრობლემა არ იქნება. იმის ლაპარაკი რომ მოხვალთ, არ მოხვალთ, მაინც ძმები ხართ სიკვდილამდე, არ მინდა აქ მე.  
     გია ეზუხბაიას უფროსი ძმა ჩუმად  იჯდა. უკვე გადაწყვეტილი ჰქონდა. 
     -  გადაშენდი იქით! - ჩამწყდარი ხმით თქვა გია ეზუხბაიამ.
     - წავედი აბა მე და დიდი მადლობა ყველაფრისთვის. დიასახლისებთან ბოდიში, შეგაწუხეთ ნამეტანი. ს ბოგამ.
     გაცილების დროს, ჭიშკართან, ერთმანეთი გადაკოცნეს.
     -  თენეფიშ დიდა ფხოდი მა, მუჭო ქინომინჯირუეს ჩქიმი ფრიდონა მარშანია უჩა დიხაშა, თუ ბოზებ თენეფიში დიდა ფხოდი არძოში(8) – თქვა გათიშულმა დათო შერვაშიძემ, მანქანაში ჩაჯდა და ზუილით დაძრა. კარგა ხანს დახტოდა მთელი სისწრაფით წასული მანქანის ფარების შუქი სიბნელეში, ათხრილ გზაზე ორმოებში რახუნისაგან.
     დილის ათ საათზე გალში შეიკრიბნენ. დათო შერვაშიძე თერთმეტზე მოვიდა, თვალებს ძლივს ახელდა. და დაიწყო. ძირითადად ოჩამჩირეში იბრძოდნენ: კოჩარა, ცაგერა, კინდღი, ტამიში, წებელდა, ლაბრა. კოჩარასთან პირველ ბრძოლაში, გია ეზუხბაიამ თავი ვერ აწია მაღლა. იმ გრუხუნში და დაგადუგში ძალიან დაიბნა. `ახლა გადავრჩე ღმერთო და აქეთ მომბრუნებელი აღარა ვარო~, ფიქრობდა ტალახიან მიწაში თავჩარგული და მწვანე ბალახის  ღერებს თვალს არ აშორებდა. უფროსმა ძმამ მოირბინა - `რა გჭირს დაჭრილი ხომ არ ხარო?~- გადაფითრებულმა გიამ მხოლოდ თავის გაქნევა მოახერხა - `არაო~. - `ისროლე აწი, სირცხვილია~- უთხრა ძმამ ჩუმად და მერე წელში მოხრილი სირბილით დაბრუნდა თავის ადგილას – მიტოვებული, გამოშიგნული ფერმის, ნაცრისფერ, ბათქაშაყრილ კედელთან ჩაჯდა და დასცხო. გია ხედავდა ძმის ხელში აცახცახებული ავტომატის ლულიდან გამომკრთალ, წითელ-ყვითელ ალს. ძმას მშვიდი სახე ჰქონდა, ნაწყვეტ-ნაწყვეტ უშვებდა ჯერს. დამიზნებით ისროდა. `მაგარია ჯიმა, მაგ ოხერი, ყოველთვის მაგარი იყო... Aაუუ, როდის მორჩება ეს ყველაფერი და როდის დაღამდება! ვაავა, დათო შერვაშიძე, სკან ჯგირ ფხოდ მა, აქ სად წამომათრიე და რა დღეში ჩამაგდე.  დედა რა უბედურებაა ეს! ახლა გადამარჩინე, ღმერთო, და აქით მომბრუნებულის დედა... კიდო.  რა ჩემი საქმე იყო ომი და სროლა და რას ვერეოდი ამ ხოცვა-ჟლეტაში? რომელი გენერალი მე ვარ, მე უბედური ა?” მერე თავსზემოთ ასწია ავტომატი და სასხლეტს დააწვა.  იმ გრიალშიც კი ყური მოსჭრა საკუთარი ავტომატის მჭახე, გამაყრუებელმა ხმამ. ავტომატიდან გადმოცვენილი, გახურებული გილზები, ცივი წკრიალით მიეყარნენ ერთმანეთს. `აუ, როდის დამთავრდება ეს ოხერი დაღამდეს მაინც ნეტავი.~. . მზე მთელი ძალით კაშკაშებდა და იმ დღემ, დაღამებამდე ბევრი სიცოცხლე წაიღო.
    საღამოს, ყველაფერი რომ დამთავრდა და ერთად შეიკრიბნენ, გია ძალიან დარცხვენილი იყო. განსაკუთრებით, ახალგაზრდა თბილისელი ბიჭების შერცხვა, რომლებიც არხეინად იკრიჭებოდნენ და მოსაწევის დათრევაზე და აქაური პლანის ავ-კარგიანობაზე ეთათბირებოდნენ ადგილობრივებს. - `ჩემი ხნის კაცი რომ თოხს და ბარს გადააგდებს და თოფს მოკიდებს ხელს, არ გამოვა იმისგან არაფერი~-თქვა ხმამაღლა. თბილისელმა ბიჭებმა შემწყნარებლურად და ცოტა ირონიულადაც გაიღიმეს. - `ეგ არაფერი ბიძაჩემო, თავიდან ყველანი ვიფსამთ, პირველად ეგრეა.~. . უთხრა თბილისელებიდან ყველაზე უმცროსმა, პირტიტველა ბიჭმა, რომელიც გიას ძმისშვილზე უფროსი არ იქნებოდა. `ა, შეხედე ახლა, ამ მართლა ქვეშასფიას დასაცავი რომ შეიქნები კაცი. . . აღარ უნდა წავხდე, თვარა დამცინებენ ეს მამაძაღლები.~ 
     -  ამ უბედურებას რომ მოვრჩებით, კაი მაგარი პლანი ჩემზე იყოს, ოტობაიას პლანი!
     - მაგარია? – თვალები გაუბრწყინდა ყველაზე პატარას.
     უფროსი ეზუხბაია ხის ძირში იჯდა, როგორც ყოველთვის ჩუმად და ჩაფიქრებული. გიას სიტყვებზე უკმაყოფილოდ გაიქნია თავი.
     -  ნამეტანს შვრები იცოდე, დათო, არ ვარგა მასე, არ გინდა! – უთხრა  შერვაშიძეს.
     დათო შერვაშიძე ჩუმად იჯდა ვიღაცის ზურგჩანთაზე, ოფლში გაწუწული და ძლივს სუნთქავდა.
     `სდია ტყვიას სირბილით ამ შეჩვენებულმა~- გაიფიქრა  გია ეზუხბაიამ - ` კაცზეა, თვარა დათო და ჯიმაც პირველად იყვნენ, მაგრამ იომეს მაგრად.~
     -  ფრიდონა ყველას ძმა იყო და ყველას მაგრად გვიყვარდა, მაგრამ სიფრთხილით უნდა ყველაფერს გაკეთება და ჭკუით. მარტო გულით არ გამოდის საქმე, მარტო გულით ე, ესაა რაც ხდება _ უთხრა დათოს უფროსმა ეზუხბაიამ.
     -  არ უნდა გარეულიყო, ამ ჩათლახობაში, დაიწყებენ ეს გოთვერნები სადღაც კაბინეტში ბოზობას და მერე კაი ბიჭები იხოცებიან ორივე მხარეს, იქ სათავეში არ მოუვათ არაფერი.  ჩვენი სიკვდილი რას ენაღვლებათ მაგათ, იქით წაადგეთ იქნება. არ უნდა გარეულიყო. აქ რომ ვყოფილიყავი დავუშლიდი, მაგრამ ახლა რაღას ეტყვი, წევს დაბრედილი, გვიანია უკვე. . . - თქვა დათო შერვაშიძემ, რაღაცნაირი შეცვლილი ხიხინა ხმით. მერე გულის ჯიბეში ხელი ჩაიყო, ოთხად გაკეცილი ვერცხლის ქაღალდი ამოიღო და თბილისელებისაკენ მოაბრუნა შავი სათვალე.
     - ე, ეგერ არის, მაგრამ ფრთხილად ქენით, ნაფაზიანია და ნამეტანი არ მოგივიდეთ.
     თბილისელებიდან ყველაზე უმცროსი ნელა, დაყენებული ნაბიჯით მიუახლოვდა და გამოართვა.
     -  გმადლობთ. თქვენ?
     -  არ ვეწევი მაგას მე. . . 
     - მიგეწვდინა, დათო, იქით, ეგება, ხმა - ხომ გყავს აფხაზებში, კაი პატიოსანი, ჭკვა მოსაკითხი ხალხი. გავათავოთ იქნება ეს გლახა ამბავი. . . 
     დათო შერვაშიძემ სიგარეტი ამოიღო და მოუკიდა.
     -  აღარ დამთავრდება აწი ეს! . . - თქვა მერე. - სლავიკა კაპში მოკლეს უკვე. გაგრაში ქართველ მღვდელს გამოესარჩლა,  პაკრიშკა გადააცვეს რუსის კაზაკებმა და წვავდნენ. გადაეფარა იმ მღვდელს კაპში – რას შვრებით თქვე ბოზებოო, ასე უიარაღო, შიშველი გულით გადაეფარა. ზედ დააკლეს კაზაკებმა იმ ქართველ მღვდელს სლავიკა კაპში  და ორივე ერთად დაწვეს მაინც. ჩვენიანებმა – აფხაზებმა მოვძებნით იმ კაზაკებსო. სად მოძებნი მაგ მათხოვრებს, ჯიში მაგათ არა აქვთ, მოდგმა, სახლი და ჩესტი. ბესო აგრბა კიდევ იქიდან ომობს, ბიძაშვილი ჩაუწვეს ტანკში გუმისთასთან ქართველებმა და აბაროტს იღებს. დიმა არღუნს ბიძა მოუკლეს გაგრაში, ალალი დედისძმა და ისიც ჩვენ გვეომება. ჩვენი მებონია-“სოხუმსკი”, ტატაშ ჩხოტუა და დათო გერძმავა თავიდანვე გაერიდნენ. რუსეთში არიან, მოსკოვში. რამდენჯერმე დამირეკეს, ჩამოსვლას აპირებდნენ ჩემთან რიგაში. კიდეა ხალხი, მაგრამ ვერ წყვეტენ, ვეგნმაჭყვიდენა, ვარა მუს გინოჭყვიდუნა, ვარა მი უჩქიდე თინეფიშ ნარაგადუს, თე ბესპრედელშჩიკ დიდა ფხოდი (9). გადაწყვეტილი და გაყიდულია უკვე ყველაფერი.
      გია ეზუხბაია ჩუმად უსმენდათ. ამ ლაპარაკზე კიდევ უფრო გაუცივდა სხეული. მთელი ძალით უჭერდა ავტომატს ხელს და ცდილობდა შიშით დაცარიელებული გულისათვის ყურადღება არ მიექცია.
     -  ნეტა ჩვენთან რა ხდება იქ, როგორ არიან სახლში? – ჰკითხა უფროს ძმას.
     გიას უფროსმა ძმამ, ჩუმად აიჩეჩა მხრები და გვერდზე გაიხედა. 
     მეორე Dდღეს, დილით ადრე, შერვაშიძემ წამალი გაიკეთა, მერე გზაჯვარედინზე დიდ ონკანთან გამოვიდნენ ხელ-პირის დასაბანად. E 
     - ეჰ, ნეტავი რა ხდება ჩვენთან სახლში, ჯიმაია, ა? როგორ არიან და რას შვრებიან ჩვენები? Nნერვიულობენ და დარდობენ ალბათ ძალიან. _ გაიმეორა ისევ გუშინდელი გია ეზუხბაიამ.
     - რა გააჭირე, წიე, შენ საქმე ამ სახლით, რა ვიცი მე, რა ხდება, ან აქ ვისი სახლია ნეტავი? _ გამწარებული აყვირდა მოულოდნელად უფროსი ეზუხბაია. 
     - რა გაყვირებს თუ იცი შენ? ოხ! ვინაა ეს უჟმური! 
      უცებ გააფთრებული სროლის ხმა გაისმა. სროლის ხმა ძალიან სწრაფად მოახლოვდა.
     სოფელს შემოუტიეს. მებრძოლები არეულად გაიშალნენ, რომ დროულად დაეკავებინათ შედარებით უსაფრთხო, ტაქტიკურად სწორი და უფრო მომგებიანი პოზიცია. მხოლოდ დათო შერვაშიძე დადიოდა  ნაბიჯით, უფრო იმიტომ, რომ სირბილის თავი არა ჰქონდა. G
     გია ეზუხბაია, ბათუმელ შუქრია დიასამიძესთან ერთად სწრაფად შევარდა პირველივე ეზოში და მიტოვებული ფანჯრებჩალეწილი სახლის კუთხეში ჩასაფრდა. იქვე სამზადთან ჩაჯდა შუქრია დიასამიძე.
     - ჩემებისთვის ხომ არ მოგიკრავს თვალი საით არიან? _ ყვირილით იკითხა გადაფითრებულმა გია ეზუხბაიამ, თან აქეთ-იქით იყურებოდა. თავის ძმას და დათო შერვაშიძეს ეძებდა.
     კითხვა შუქრია დიასამიძის ავტომატის ხმაში დაიკარგა. დიასამიძემ ჯერი მიუშვა, მაგრამ გამოზომილად ისროდა. Gგია ეზუხბაია სათითაოთ ურტყამდა   ეზოს ბოლოსკენ.
     ცოტა ხნის შემდეგ დიასამიძეს, მკერდის მარჯვენა მხარეს, ოთხი ტყვიის ჯერმა გადაუარა. მეოთხე ტყვიამ მხარზე გაჰკრა. გიამ უცებ მიირბინა,  იქვე ჩაჯდა და გაოგნებული დააშტერდა შუქრიას აცახცახებულ სახეს, პირზე მომდგარ ვარდისფერი სისხლის ბუშტუკებს – ერთმა ტყვიამ ფილტვში გაუარა. გიამ პირველად ნახა ტყვიით მკვდარი კაცი და თვალებს არ უჯერებდა როდესაც ხედავდა, უკვე მკვდარი შუქრია დიასამიძე, კიდევ რამდენიმე წამი როგორ ექაჩებოდა ავტომატის Gღვედს და როგორ შლიდა და კრუნჩხავდა მარჯვენა ხელის თითებს.
    გია ეზუხბაიას თითქოს რაღაც მოეხსნა. შუქრია დიასამიძესთან ჩამჯდარი ადგა, ფრთხილად აარიდა ფეხი უცებ გადიდებულ სისხლის გუბეს, მთელი ტანით გაიმართა, ავტომატის კონდახი მხარზე მიიბჯინა და მთელი მჭიდი გაუშვა ბაღჩის ბოლოსკენ, მერე ეგრევე ფეხზე მდგარმა გამოცვალა მჭიდი და ისევ დასცხო. ესმოდა გვერდით ჩაწუილებული ტყვიების დამახასიათებელი წასტვენის ხმა, რომელიც ჯერ კიდევ გუშინ ძარღვებში სისხლს უყინავდა, მაგრამ ახლა აღარ მოქმედებდა. აღარ მოქმედებდა და მორჩა. თავი ვერ დააწევინა, ვერც იქვე შორიახლოს აფეთქებული ნაღმსატყორცნის ჭურვის აფეთქებამ, ვერც  ზედ გადმოყრილმა მიწამ, ვერც სულ უფრო და უფრო მოხშირებულმა, ჩაცდენილი ტყვიების, ზედიზედ წამოსულმა სტვენამ. 
     ეზოსთან ჭიშკრის მხარეს, ტორმუზების ჭყრიალით გაჩერდა `ვილისი.~ იქიდან გადმოსულებმა შუქრია დიასამიძე  მანქანისკენ წაიღეს. 
     _აზრი აღარა აქ დაბრედილია! -გაისმა ხმა.
     შუქრია დიასამიძის ცხედარი ფრთხილად დაასვენეს გზის პირას.
     -სან სანიჩს დაუკავშირდი რაციით, ბარტავოი გაზიკით გამოვიდეს! –   
თქვა ერთერთმა და გიასკენ გაიქცა წელში მოხრილი. 
     ცოტა ხანში  სხვებიც შემოცვივდნენ ეზოში, მათ შორის უფროსი ეზუხბაია და დათო შერვაშიძეც, ხეების ძირში ჩასხდნენ. დათო შერვაშიძე რამდენჯერმე წამოვარდა. ეზუხბაიებმა  გინებით  და ყვირილით გააჩერეს, მაგრამ უკვე გვიან იყო. შერვაშიძე წაიქცა. გაუმართლა. ტყვიამ გვერდში გაუარა. 
    Oორივე ეზუხბაია დათო შერვაშიძეს მივარდა. 
     -ა, დეინახე რა გააკეთა ეს, მაინც თავისი გაიტანა. Aარ ხარ შენ ნორმალური ბოზისქუა ვორექ მა!
     - გამოდი, გამოიყვანე რას შვრება ეს ჩემისა, მართლა არაა ეს მთლად დალაგებული. . .
     - გამიშვით ხელი არაფერი არ მჭირს. აგერ ხორცში გამიარა!
     - გააჩუმე ენა თვარა, ჩემი ხელით მოგკალი ახლა! ხორცში გაუარა ბლიად!
     დათო შერვაშიძე იქვე მდგარ ,,ვილისში’’  ძალით ჩატენეს.
     - წაიყვანეთ მოაშორეთ აქედან! ვინაა ეს გადარეული, გაზიზინდება თვითონ დილაადრიანა, ვერ გრძნობს ვეღარაფერს და უნდა ინერვიულო შენ! . .    
    დღის ბოლოს  დენთის სუნით გაჯერებული გია ეზუხბაია ხის ძირში იჯდა, ზედიზედ ეწეოდა სიგარეტს და ბათუმელი შუქრია დიასამიძის სისხლი ახსენდებოდა. თვითონ შუქრია იმდენად არა, წინა საღამოს გაიცნო, მალევე დაიძინეს და დილიდან ბრძოლაში ჩაერთვნენ. ორი სიტყვის თქმაც ვერ მოასწრეს ერთმანეთისთვის. შუქრია დიასამიძის სხეულის ქვეშ, ზღვასავით მოზვავებული მუქი, შინდისფერი სისხლი  კი თვალებიდან არ ამოსდიოდა და არც იმის შეგრძნება ტოვებდა, რომ ეს მისი სისხლი იყო. ამის მერე შეეჩვია. აღარ ფეთდებოდა.
        შეეჩვია. სროლას შეეჩვია, მაგრამ სროლაზე უფრო მეტად, სხვა რამის შეჩვევა გაუჭირდა. ბრძოლაში ჩაბმიდან, პირველი ერთი კვირა, საერთოდ ვერ მიეკარა საჭმელს. მშიერი იყო, მაგრამ შიმშილსაც ვერ გრძნობდა. პირიქით, რომ უყურებდა ყოველი დღის ბოლოს, როგორ ერეკებოდნენ მებრძოლები, პირადპირ ქილებიდან, “ტუშონკებს”, `მალაკოს~ ან სადმე მოპარული ბურვაკის ნახევრად უმ ხორცს, სულ გული უწუხდებოდა - `რა აჭმევთ ამდენ მკვდარში, სისხლში და ცეცხლში ამ ოხრებსო~ - მაგრამ ცოტა ხანში,  ისე რომ ვერც გაიგო, თვითონაც ეგრევე ქილიდან დაიწყო, ქონში გადალესილი “ტუშონკის” ჭამა კალაშნიკოვის ხიშტით.

(1) ვინ დაგიცავს შე საწყალო, ვინაა შენი პატრონი და მადლიერი, ეგერ შენ და ეგერ შენი საქართველო, გიშველოს ახლა(მეგ)...
(2) რა იომე ერთი ამისთანა, ვის უნდოდა შენი ომი და ვის რა დააკელი ნეტავი? (მეგ.)
(3) UQხო, მაგათსავით მონებად დავუდგები კიდევ მაგ ნაბოზრებს (მეგ)
(4) პარტიზანი ვარო და ბუტკის ნისიის შიშით ქუჩაში ვერ გავსულვარ.(მეგ)
(5) ენა გააჩუმე  და ლაპარაკს მოუკელი გირჩევ მე(მეგ).
(6) შენი და შენი მორფინისტი და ყაჩაღი ძმაკაცების გარდა. (მეგ)
(7) შენ  ვინ ჩაგაყოლებს და რა მოგკლავს შე ოჩოკოჩო შენ (მეგ).
(8) ამათი დედა. . . , როგორ ჩამიწვინეს ჩემი ფრიდონა მარშანია მიწაში ამ ბოზებმა – ამათი დედა . . . ყველასი. (მეგ)
(9) რას გადაწყვეტენ, ვინ მოუსმენს მაგათ სიტყვას, ამათი ბესპრედელჩიკი დედა . . .(მეგ)


Read more from the September 2018 issue

from the August 2018 issue

Reviewed by Peter Campion

"We, Day By Day" is Jin Eun-Young’s first full collection published in English. Early on, she encountered Korean poetry of the 1980s and its spirit of political protest and carried the conviction and intensity of those verses into more mysterious, interior realms.

I first encountered Jin Eun-Young’s poetry by way of her prose. Her biographical essay appeared in a booklet published by the Korea Literature Translation Institute for a conference in Seoul that we both attended during the spring of 2006. The British poet Polly Clark read the essay, too, and agreed: we needed to meet this woman and needed to read her poems. Here’s some of what that caught our eyes and ears: 


I was born in Daejon in 1970. I don’t remember much about my hometown since I left before the age of four. I spent most of my early childhood in Seongam at the outskirts of Seoul. I played in my mother’s small beauty parlor, running around my hairdresser mother and the prostitutes with slender pale legs who were her steady customers. Around the time I began to make friends with the neighborhood kids, the neighborhood hill became my playground. We would run up and roll down the mounds of graves among the pink azaleas. Next, we moved to Seongsu-doing in northeast Seoul. I vaguely remember the smell of a wig factory. And the blue uniform worn by the girls from the clock factory, but this memory is not important to me because by that time I had already begun reading the red-covered story books published by Gyemong Publishers and was slowly being sucked into a strange and fantastic hole made by those books. 


Here was someone who wrote with no pretension and total vivacity. The imagination at play in the phrases and sentences made it obvious: this was a true poet. And did I mention—the same writer who conjured these hyper-real, day-to-day details was also a philosopher, had published a book on Immanuel Kant?

Polly Clark and I weren’t disappointed. During a trip we took together into the mountains, Eun-Young led us through several of her poems and provided transliterations. Those have been sources for a few of my own translations. But I’m thrilled to report that a full collection—We, Day By Day—now does justice to Jin Eun-Young in English. The translations by Daniel Parker and YoungShil Ji are clear and idiomatic, showing remarkable sensitivity to line, sentence, and, most important, the Korean original. 

Maybe one short lyric will work best to show the sensibility that grew up noticing such priceless details as the slender pale legs of the prostitutes and the smell from the wig factory. Take “Blue Shirt”:

            He’s been falling for a while
            then gets caught in the air
            The branch is frail and delicate. Soon she will break.
            Together or separately,
            Caressing the transparent and long waist of the fall,

            Both of his freed arms stir
            The wound in the wide flank that gapes
            Like green rose petals


This poet has a talent for making the world of subjective experience feel not only vivid but somehow inevitable. Like separate tones of a single palette, the entangling man and woman, the metaphor of the tree, the insistence of the descent that constitutes the poem’s action, and the intimations both erotic and dramatic combine into the shape of the poem. Jin has such seemingly natural command of story-telling, such tonal confidence, such perfect timing—a subtle intuition for how one image transforms into another. Even when she guides us deep into the world of dreamy association, even when she erases narrative context, she carries the reader with her.

We, Day By Day is Jin Eun-Young’s first full collection published in English, but the second of three released in Korea—the most recent, Songs Being Stolen, came out in 2012. That’s important to remember when encountering Jin Eun-Young for the first time in English: this is a mature sensibility. Early on, this poet metabolized her influences. She encountered Korean poetry of the 1980s and its spirit of political protest and carried the conviction and intensity of that work into more mysterious, interior realms. Likewise, she managed to bring all of the intellectual seriousness of her work as a philosopher to bear upon her poems and yet avoid anything that would sound like an essay.      

This means that to read Jin Eun-Young is to feel, at the same moment, the mysterious singularity of experience and the necessity and possibility of human connection. This is what makes her so important to my own map of the poetry being written in the world right now and what makes We, Day By Day essential. 

© Peter Campion. All rights reserved.

from the August 2018 issue

Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

Baile Con la Muerte

Dos hombres ocupan una mesa frente a la pista de baile. Se sientan al unísono, sin hacer ruido, en unas sillas de aluminio y  el que viste camisa negra, entallada al cuerpo, pide dos tragos. El bar está vacío pues son acaso las nueve de las noche de un miércoles, un día flojo que a las meseras y al bartender se les desliza como arena húmeda y espesa. Los hombres miran a las pocas parejas que se mueven en la pista. Ambos son de estatura mediana y piel clara. El de camisa negra tiene ojos pequeños y hundidos que parecen observarlo todo, nariz discreta y labios carnosos. El otro tiene ojos grises enmarcados por espesas pestañas, nariz achatada y labios muy delgados. Al llegar la mesera con los tragos, cada cual agarra su vaso sin mirar. El de ojos pequeños toma whisky en las rocas y el de los ojos grises, ron con limón. Sorben un poco, se levantan y salen del bar dejando los vasos sobre la mesa. El de la camisa negra le dice algo a la mesera. Ella asiente con la cabeza. Mientras los hombres se alejan, dos chicas de escasos veinte años entran al bar vestidas con unas camisitas sin mangas de las que se desbordan sus senos juveniles y unos jeans que permiten ver unos tatuajes en la parte baja de la espalda. Una arrastra los pies al caminar, pues se siente demasiado alta; la otra camina dando saltos ya que lleva unos tacones enormes para disimular su corta estatura. Mientras la mesera retira el ron con limón y el whisky en las rocas, las chicas le piden una soda y un vaso con hielo a lo que la mesera reacciona con una torcedura de boca. Las chicas intercambian miradas y también tuercen la boca, a la vez que se tocan nerviosamente el cabello. Miran la pista casi vacía, las mesas y sillas nítidamente ordenadas y se preguntan si no están perdiendo el tiempo. Media hora más tarde regresan los dos hombres, se sientan y ordenan otra vez. Beben y miran de reojo a las chicas sentadas a su lado quienes comparten una soda. Al de camisa negra, la chica de pelo rojo le parece bien y al de los ojos grises, la alta de pelo rubio atado en un moño le despierta algún interés. El de camisa negra exhala desesperado y el otro mira el reloj. Aún no pueden distraerse pues han de salir una vez más para terminar esta primera etapa. Una vez concluyan el trabajo deben desaparecer lo más rápido posible de escena. A la chica bajita le parece simpático el de camisa negra pues su boca se tuerce levemente hacia la derecha y parece que sonríe aunque no es así. A la alta también le parece simpático el de negro pues es más alto que el otro. Tocan una bachata y la chica alta se mueve rítmicamente en su silla entrecerrando los ojos, mientras la pelirroja canta en voz baja la letra. Los hombres se levantan una vez más. Las chicas los observan mientras se alejan y dejan escapar juntas un suspiro. El bar les parece aun más vacío y piden una cerveza y otro vaso con hielo. Los hombres manejan una camioneta cuatro por cuatro vieja, azul oscuro, con placa robada, vidrio ahumados y sin señas visibles. Manejan hasta un edificio en Paitilla llamado Roca Vieja y se estacionan en la acera opuesta. El guardia del edificio está distraído pues conversa con una empleada doméstica que pasea un perro. Finalmente llega un auto rojo, un Audi A4 que entra al área de estacionamiento. Los hombres se hacen una nota mental: 11:20. La primera etapa ha finalizado. El hombre a quien vigilan  hace exactamente lo mismo cuatro días a la semana. Saldrá del área de estacionamiento pero no irá por el ascensor directo a su apartamento sino que caminará hasta el frente del edificio para fumarse un cigarrillo. Una manía muy conveniente. ¿Será que su mujer le prohíbe fumar en casa?—pregunta el de los ojos grises. ¿Y a quién le importa?—responde el otro. El de ojos grises no dice nada. Le parece que el otro es arrogante y pretende no tener curiosidad. Enciende el auto manejando de vuelta al bar. Entran y, sin mediar palabras, cada quien invita a bailar a la chica que le ha parecido simpática. Ellas se levantan sin mirarlos directamente al rostro y los siguen a la pista sincronizando sus pasos con los de ellos aun antes de empezar a bailar. El de negro agarra a su pareja firmemente con una mano que le parece a ella cálida y suave. Él la lleva con propiedad, como si hubiese bailado con ella siempre y pudiera dictarle cuando dar una vuelta, cuando girar su cadera hacia la derecha o hacia la izquierda, cuando desplazarse sobre la pista. Él logra todo esto con una leve presión de su mano derecha pues su mano izquierda se posa sobre la cadera de la pelirroja, justo en la corva,  haciéndola sentir un cosquilleo interior y ella, mientras gira, se memoriza el perfume del hombre sin percatarse. El de ojos grises lleva a la rubia de la mano pero luego de intentar un rato bailar agarrados se dejan el uno al otro y ella empieza  a mover las caderas cadenciosamente con tildes y asincopaciones que él admira. La pieza termina, llevan a sus parejas de regreso a la mesa y dejan el bar, esta vez para no volver. A las 11:15 de la noche del día siguiente unos motorizados pasan veloces frente al edificio Roca Vieja. Dan una vuelta hasta atisbar un Audi rojo y regresan rociando el auto con balas de una mini Uzi despareciendo en la noche mientras el guardia del edificio y una empleada doméstica que pasea un perro corren hacia el auto que se ha estrellado contra una fila de carros aparcados. El que conduce la moto piensa que debieron haber esperado a que el hombre se fumara el cigarrillo y matarlo de un disparo pero el de la mini Uzi se opuso y al final el que dispara es el que manda. Ahora han de dejar la moto y salir en un auto donde tienen todo preparado. A las 11: 30 la pelirroja sale de su turno como dependienta en un restaurante de comida rápida, se calza sus tacones y con su particular caminar se dirige a una de las mesas del negocio para saborear un café antes de tomar el bus a casa. Mientras el café negro humea en su rostro su mirada se pierde rememorando el baile de la noche anterior, la mano cálida que la guiaba y la otra que se posaba en sus caderas, el perfume... Se pregunta si el hombre va con frecuencia al bar y desea regresar otra noche a ver si se lo encuentra. A las 11:45 la rubia se levanta pues su hijo más chico, de apenas seis meses, despierta llorando a gritos. Con el sueño fastidiado y un calor insoportable, que el abanico no logra disipar, enciende el televisor y mientras prepara un biberón escucha el noticiario de medianoche donde se anuncia que un importante empresario ha sido asesinado por sicarios en su auto frente al edificio Roca Vieja.

Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

Abrir Las Manos

Los bebés empezaron a llegar en el verano. Recuerdo bien al primero. Yo estaba en el baño cepillándome los dientes cuando una sombra pasó por el pasillo, reflejándose en el espejo. Me asomé a la puerta y lo vi. Iba desnudo y sucio. Atravesó gateando el medio de la sala y se fue directo hacia mi hermana, que en ese momento estaba en el sofá leyendo un libro. Se apoyó en sus rodillas y la abrazó. Ella lo levantó del piso con ternura y no volvieron a separarse en el resto del día. Cuando llegó mi mamá, lo acogió de inmediato en el seno familiar. Le improvisaron una especie de cuna en el cuarto de mi hermana y esa noche durmió con ella.

A los pocos días llegaron los gemelos: un niño y una niña. Al igual que el primero, venían desnudos y sucios. Los encontramos una mañana durmiendo en el jardín. Nadie los vio entrar, supongo que lo hicieron en la noche o en la madrugada, mientras dormíamos. También los ubicaron en el cuarto de mi hermana porque ella lo pidió. Dijo que la entretenían y que se encargaría de los tres. La verdad es que, para ser bebés, casi no molestaban. Nunca los oí llorar, ni quejarse, ni reír. No agarraban los jarrones, no rompían cosas valiosas. Solo gateaban y gateaban, como buscando algo. Cuando el cansancio los rendía, se iban directo a los brazos de mi hermana. Ella siempre los atendía sin protestar. 

Una semana después, aparecieron cuatro más: tres varones y una niña. Era temprano en la mañana, estábamos en el desayunador cuando sentimos una brisa fría y vimos las cuatro siluetas en el marco de la puerta trasera, a contraluz. Cuatro sombras sin rostro, estudiándonos desde afuera. Estos bebés eran mayores y entraron caminando. Se dispersaron a nuestro alrededor, abrieron los gabinetes y los registraron. Mi madre tomó la canasta de pan con mantequilla que estaba en la mesa y se la ofreció junto con unas mandarinas. Los bebés las tomaron con sus manos sucias y a los pocos minutos ya habían devorado todo. Las uñas largas y llenas de tierra sugerían que habían estado vagando solos mucho tiempo. Esa noche movimos los muebles y los pusimos a dormir en el piso de la sala. Mi madre, mi hermana y yo subimos las escaleras y conversamos en mi cuarto. Les dije que la situación se estaba saliendo de control, que ya no podíamos tener tantos bebés en nuestra casa. Mi hermana pensaba diferente. Decía que, si habían llegado a nuestro hogar, debíamos recibirlos, que cómo íbamos a rechazar a esas criaturas inocentes. Mamá escuchaba nuestras razones y callaba. Se la veía preocupada. Había prendido un cigarrillo y se había puesto a fumar en la ventana, mirando hacia afuera. «Vendrán más —aseguró—, y eso no es bueno». Mi hermana y yo nos miramos. Había temor en nuestros ojos, pero no dijimos nada. Esa noche nos quedamos arriba, en el cuarto de nuestra madre. Nos acostamos en su cama las tres, como solíamos hacerlo de pequeñas: ella en el medio y mi hermana y yo a cada lado. No pude dormir bien. La madrugada se me hizo interminable. Me sentía con náuseas, pero no quise levantarme de la cama. Sabía que, aunque lo hiciera, no se me iban a quitar.

Aún tenía los ojos abiertos cuando el cielo cambió de color. Escuché ruidos abajo y me paré de un salto. Mi madre y mi hermana reaccionaron de igual manera. Se notaba que ambas habían pasado la misma mala noche que yo. Los primeros rayos de sol empezaban a colarse por entre las cortinas cuando, con solo mirarnos, acordamos salir de la cama y bajar a la sala.

La casa se había quedado en silencio. Solo se escuchaban nuestros pasos crujiendo sobre la madera. Mi corazón latía muy fuerte.

Podía escucharlo, incluso, por encima de mi respiración.

Cuando llegamos a la escalera, los vimos. Estaban parados en la sala, mirando hacia arriba, esperando por nosotras. Los siete bebés que habíamos acostado en la noche estaban en un primer plano, cerca del librero. Detrás de ellos habían más, veinte, quizás treinta o cincuenta, no había forma de contarlos. En la gran ventana de vidrio que pega al jardín había otros más, observando desde afuera. La casa no estaba en desorden, pero por la forma en que habían quedado las gavetas, se veía claramente que las habían registrado.

Descendíamos por la escalera con lentitud, bajo la mirada implacable de las criaturas. Cuando llegamos al último escalón, un bebé se nos acercó. Era el primero que había llegado a la casa. Lo reconocí por la mancha oscura que tenía cerca de su hombro izquierdo. Me extrañó que ya no gateara y que viniera caminando. Pasó por entre mi madre y yo, tomó la mano de mi hermana y la alejó de nosotras, acercándola a su grupo. Los demás bebés la rodearon enseguida y se agarraron de su falda. La última bebé que había llegado el día anterior le sujetó la otra mano. Mi hermana nos miró muy asustada. Una lágrima salió de sus ojos y, sin recorrer su mejilla, cayó directamente en la alfombra. Mi hermana lloraba así, era muy raro. Poco a poco, los bebés se empezaron a marchar, llevándosela con ellos. Traté de detenerlos, pero, al dar el primer paso, todos se pararon y voltearon sus cabezas mirándome fijamente. Mi madre me haló hacia atrás por la camisa. «Es inevitable —me dijo—, no hay nada que podamos hacer». «Quiero despedirme de ella», dije. «¡Déjenme despedirme de ella!», les gritaba, cada vez más fuerte, pero se hicieron los desentendidos. Mi hermana se fue con ellos sin mirar hacia atrás. Yo sabía que estaba llorando por el movimiento tembloroso de sus hombros. Cuando hubieron salido todos de la casa, me solté de mi madre y corrí hacia afuera. El último recuerdo que me quedó de ella fue su figura desvaneciéndose a lo lejos, rodeada por esas diminutas cabezas. No volvimos a recibir a nadie nunca más.

Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

Un Agujero De Luz Al Final De Un Túnel De Árboles

Si se mira el parque de frente, como si fuera a los ojos, y con algo más que los ojos, imaginándolo o relacionándolo con un recuerdo, se verá un túnel de árboles que acaba en un agujero de luz. Si la mirada está coloreada por alguna melancolía, esa mancha de luz sugerirá varias interpretaciones. Una podría ser que todo acaba.

En la esquina del parque, habrá hombres con sombreros níveos, niños con trajes domingueros y quizás una mujer que mire a ningún lugar.

A la derecha, más allá del parque, oteando el parque, habrá un hotel. Su edificio estará pegado a otros como si fuera un grupo de amigos que se abrazan por la espalda y miran desde lo alto. Al nivel de la calle, amigos más pequeños, las tiendas de abarrotes y misceláneos, mirarán con sus puertas a todo abrir. El sol estará acostado al fondo, muy lejos, tras el parque y el poblado.

Los rieles del tranvía, como los trazos paralelos de un dibujante, darán la vuelta al parque por uno de sus lados. Las personas que están ahí, en la mera esquina, esperarán. Esperarán sin remedio. O creerán esperar. O en realidad no esperarán nada.

Ella espera, pero no espera, no cree esperar, cree esperar en vano. Él debería aparecer a la llegada del tranvía, pero ella no cree que lo haga. El amor ha sido una cuerda floja en los últimos tiempos.

Por eso no espera: hace como que espera. Deja que la inercia de los días le empuje y la lleve al día, a la hora, a esa esquina del parque, a la cita que no cree se haga realidad.

Mira el hotel casi atravesándolo. Mira las tiendas de abarrotes y misceláneos. Mira a quienes la flanquean: a los niños, a los hombres de blanco sombrero y a un par de mujeres con trajes recargados. Mira el túnel de árboles y la luz en su fin que poco a poco desaparece. Mira las líneas curvas y paralelas por las que ha de pasar el tranvía.

Pero, en verdad, no mira nada; los recuerdos la distraen.

Por un momento desea no tener razón, fallar; desea que a la hora pactada él aparezca y el tranvía continúe por sus rieles impertérritos y que el día sigan sin sospecha de cambios.

Pero no, se desmiente, desconfía. Y es que traiciona para no ser traicionada; olvida para no ser olvidada. Y esa nostalgia próxima, profética, la colma de una muerte inevitable.

Imagina que años después, muchos años después, la esquina en la ahora espera, sus bordillos y bancas, han perdido la luz de la cal y tienen la sombra del moho. Imagina que el tranvía desaparece o es distinto: de metal y colores brillantes; y que los automóviles pasan por las que fueron sus pisadas de hierro y que ya nadie espera en la esquina que fue de sombreros blancos – ya no se usan sombreros blancos-, de niños y de mujeres con trajes enredosos.

Imagina que alguien sí espera, una dama, una mujer, que en esencia se le parece, una solterona a la que citaron a una hora precisa para un compromiso acordado y que no cree que se realice. E imagina que la mujer viste diferente de como ella viste: imagina un pantalón holgado, unas sandalias, una camisa de lino.

Imagina que ella espera, pero no sabe a qué atenerse.

Y esa visión, esa certeza de que nada quedará - de que la nostalgia quedará -, le hace sentirse sola, sola hasta de sí misma.

Y comienza a desear con todas sus fuerzas que él llegue hoy, que sus promesas se cumplan hoy, que aparezca y se apee del tranvía, que la abrace consciente de lo poco que les queda, antes de que el futuro dé los pasos necesarios para acabarlos tal como se conocen.

Pero ella no sabe si él llegará y eso es lo más terrible. Ella no sabe si él encuentre las mismas justificaciones, si habrá visto en ese parque – en su túnel de árboles y luz al fondo – lo que ella vio. Ella no sabe si alguna vez coincidieron o todo fue la ilusión de coincidir.

Imagina que la dama de pantalón holgado, sandalias y camisa de lino, espera, que espera con la mejor disposición, con los mejores deseos; que espera como si de su voluntad dependiera lo que va a ocurrir; que espera como rogando.

Y ella espera, pero algo la asusta, algo le hiela la sangre, y es que su paciencia se estire por años, morirse poco a poco, resignarse sin darse cuenta de que se resignó.

Entonces imagina que a la mujer la alcanzan las horas, que suenan las campanadas de la cita – persiste la iglesia a lo lejos, la misma que ahora da sus tañidos – y una última esperanza ilumina esos ojos inventados, pero la esperanza agoniza después de una hora, da sus últimos estertores después de dos, se acuesta y expira a la tercera.

Y ella vuelve a llenarse d nostalgia porque reconoce en su visión una inevitable muerte, una anticipada muerte, una omnipresente muerte, una muerte intemporal, que asolará ese parque, el túnel de árboles, los edificios, ese hotel, esas tiendas, a paseantes distraídos.

Y el tranvía se detiene y el estómago de ella se contrae como puño que se resiste, como un recién nacido que se vuelve caracol.

Y salen los pasajeros, uno por uno, uno tras uno, hasta que el transporte queda casi vacío. Y ella anticipa el dolor de la mujer imaginada, el dolor futuro de una mujer futura que, sin embargo, se reproduce en sí misma, porque el tiempo no puede cambiar lo que realmente importa, el eje en torno al que hace círculos.

Pero un último pasajero sale del tranvía, él sale del tranvía, es el aliento final del tranvía cansado. Y él, en fin, sobrevive el paso del instante.

Y ella lo besa con entusiasmo y él no entiende su entusiasmo; no entiende su explosiva felicidad: el amor ha sido una cuerda floja en los últimos tiempos. Pero ella lo besa y está segura de que así resguarda ese parque, ese parque que jamás será el mismo.

Read more from the August 2018 issue

from the August 2018 issue



-佢一年前來到澳門做野,疊馬仔,攞船飛,揸車接送,攞房,陪客玩,24小時on call……






-bet, call, hit, double, split.




















































































































- Sara相信生活中的小確幸是很重要。

- Sara知道Ken賺夠錢後就會走,佢地會分手,然後唔會再聯絡。

- Sara明白,有啲野唔使講得咁白。


Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

努力工作 (繪本版) 寂然

  1. 這是一個臨海的小漁港,漁港的東西兩側,各有一座小山丘,東邊的山丘上,有一座燈塔,劃破黑夜的寂寥,照耀四方。
  2. 不久之後,小漁港開始發生變化。
  3. 各種高樓漸漸建成,大東西兩邊的山丘都被高樓和高樓擋住,燈塔不見了,標奇立異的建築跟之前的一派悠閒形成強烈對比。一個小女孩,在海旁,看著這個璀璨的城市,對未來充滿憧憬。
  4. 在城市南面,海旁的高樓群中,矗立著一座惡俗浮誇得無以復加的金色巨型建築物,遠看像個金碧輝煌的巨大夾萬。夾萬的頂端,有一個星星的標誌,這城市的人都知道,這裏就是亮星集團的總部大樓。
  5. 亮星集團的資金來源十分神秘,耐人尋味,但在這個城市,黑與白有時根本沒有明確的界線,好人會做壞事,壞人也會做好事,只要你賺錢比人多,花錢比人狠,人們就會把你視為成功人士。為了改善生活,詩詩決定要加入這間公司。
  6. 發出應徵信不足三日,亮星集團便致電詩詩約她面試,這樣的工作效率,令詩詩對未來的事業發展充滿期待。更令詩詩意外的是,她竟然獲得行政總裁齊先生親自接見,於是她開始對這位齊先生充滿暇想。
  7. 然而,她在面試時才發現,齊先生並沒有想像中英俊瀟灑,在面試過程中,齊先生只是翻閱一下詩詩的履歷,打量一下她的身材和樣貌,然後說:「這麼漂亮的女孩,怎麼會去做會計?」說完便哈哈大笑,令詩詩好不尷尬,但笑完之後,齊先生竟馬上決定要聘用她。
  8. 當詩詩正式上班後,她便感覺到這間公司果然與別不同。齊先生是一名暴君,集團內所有部門都像戰場一樣混亂。
  9. 所有同事都忙得有躁狂傾向,而且詩詩從未遇過一名有禮貌的同事,在這間公司,同事之間誰夠野蠻誰就有發言權和決定權。
  10. 隨著對集團運作的熟悉及工作量不斷增加,詩詩的工作開始時間不自覺地延長,由每日超時工作一小時,漸漸延長至加班四小時至六小時不等。
  11. 這樣子幹了三個月,詩詩的體型暴瘦,每晚睡眠不足,由於整天都為公司的事情勞心勞力,她吃飯時也沒有胃口,她的臉色也越來越差,體重減了二十磅。
  12. 大部份同事對這樣的生活竟然若無其事,所有人都像瘋了一樣為公司任勞任怨,不管有多累,不管有多餓,不管有多氣餒,在這份據說很能賺錢的工作面前,所有人都努力得忘記了自己。
  13. 齊先生不時跟同事說:「想在我們的集團長久工作,要學會把『異常』視作『正常』,唯有這樣,集團才會增值,你們才會成長。」
  14. 某個深夜無人的時刻,齊先生走到詩詩面前,滿臉笑容,輕聲跟她說話:「阿詩,所有同事都走了,怎麼妳還不離開?妳很喜歡留在公司嗎?」
  15.       詩詩說:「我希望自己的努力能得到公司的肯定。公司二十四小時運作,我盡最大努力把工作做好,況且,老闆你也沒有休息過,我始終比你年輕,應該可以支持更長時間。」
  16. 齊先生說:「既然妳這麼喜歡公司的業務,我讓妳參與公司的核心業務好不好?」詩詩高興得差點要跳起來:「多謝老闆。」拿起手袋便要跟齊先生走。
  17. 齊先生說:「別客氣,年輕人這麼努力工作,實在難得,應該是我多謝妳才對。我一直相信,集團成功的背後,最關鍵的,就是人。」說完這句話之後,齊先生把詩詩領到他的辦公室,並且讓詩詩站在他那個巨大的夾萬之前。
  18. 齊先生把夾萬打開,然後哈哈大笑,他說:「我們的核心業務,就是把本市最貪婪,最有野心的人據為己有,轉化他們的能量,讓他們永遠為集團賣命。
  19. 這時候,齊先生伸手在他自己的頭頂,找出一道夾縫。接著,他把夾縫像拉鏈一樣拉開,揭開自己的頭皮。
  20. 現在,詩詩終於明白這個集團為何可以迅速擴張,所向披靡,他們表面上是由人所組成的集團,事實上,他們根本不是人,他們本質上全都是怪獸。
  21. 一頭超越人類想像的怪獸在齊先生的身體內掙破皮肉,跳到詩詩的面前,嚇得她失控尖叫。
  22. 那怪獸全身散發金光,令人無法直視,但其形態既像一條龍,又似一隻蟹,還有一雙蒼蠅一樣的複眼,雙手卻是一對巨大無比的鉗,他在詩詩面前表現得無比猙獰。他說:「我邀請妳加入成為我們的一員,不是要妳滅亡,反而是助妳追求更完美的人生。」
  23. 面對怪獸齊先生的強力攻擊,詩詩本來極力反抗,但那怪獸的力量實在太強勁,這是其他怪獸竟在她身後勸她:「反抗只是白費氣力,你們整個城市的命脈已經由我們主宰,沒有人可以逃得出我們的勢力範圍,加入我們,不以成為主人的得力助手,進化成無堅不摧的新生命。但反抗只會有一個結果,就是受盡折磨,灰飛煙滅,妳是聰明人,妳應該懂得為自己作選擇。」此時齊先生的魔鉗,已經按住詩詩的天靈蓋,正要鑽入她的腦袋,但在這千鈞一髮之際,詩詩突然大叫一聲:「且慢!我來是要努力工作,無論以什麼形式,都是一樣的,我願意加入本集團的核心業務,成為更有生產力的一員。」眾怪獸笑聲震天,響徹整幢大廈。
  24. 沒多久,詩詩晉升為亮星集團的人力資源總裁,她總愛在演講時說:「我們一直相信,集團成功的背後,最關鍵的,就是人。」


Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue

Read more from the August 2018 issue
from the August 2018 issue
























































































Read more from the August 2018 issue

from the July 2018 issue

Reviewed by Ane Farsethås

In her novel "Wait, Blink", Norwegian writer Gunnhild Øyehaug devises a whimsical, yet earnest probe into the human condition, filled with a dizzy range of topics. From golf books to “the essence of life”, from Tarantino to Dante, passing though fictions about the dream life of president George W. Bush and the childhood of literary theorist Paul de Man, it’s all equally worth a moment of curious observation.

“You have the perfect golf swing in you, you just have to find it.” That’s the set-up line of choice for writer Kåre, one of the protagonists of Gunnhild Øyehaug’s novel Wait, Blink, to pick up girls and make audiences laugh. Golf can’t be this simple is the title of the self-help book he likes to quote derisively during dates or lectures, before remarking that “life is not always as simple as golf” and turning to a preferred subject: his own work. 

There is a certain coyness about Kåre’s seduction methods, but don’t worry—this is not a book about writers and their neuroses. In the lecture described right at the beginning of Wait, Blink, Kåre quickly moves past his comedy routine and gets closer to something at the core of this novel and its underlying aesthetic. He quotes PJ Harvey’s “This is Love” and praises the lyrics for their “simple straightforwardness,” their “simplicity and directness.” “Kåre believes that every sentence should be like that, be it pop or literature,” we read. And while Kåre is no simple mouthpiece for the author, the quote still echoes an aesthetic relevant to the novel. No line of separation is drawn between pop and literature, film and philosophy, in a book that treats all man-made expressions with the same kind of earnest curiosity. 


From the beginning of the novel, each short chapter presents us with new figures in what initially seems a dizzyingly large cast of characters. After a while, however, a plot as tightly woven as a Hollywood romantic comedy reveals itself. Øyehaug is a prolific writer, with seven books published in Norwegian. Wait, Blink is only her second book to be translated into English. Readers who became acquainted with her work through the short-story collection Knots, published last year by FSG, might be surprised to find this novel compared to a commercial, decidely non-avant-garde genre of film. The comparison is not unwarranted, however, even if it does call for some qualification. 

There is some distance separating Wait, Blink from the short minimalist stories found in Knots, the kind that made Øyehaug’s writing resonate with a writer like Lydia Davis. She is quoted on the cover praising Øyehaug’s “wit, imagination, ironic social commentary, and fearless embrace of any and every form of storytelling.” The exploration of a seemingly more traditional structure in Wait, Blink can be understood as one such embrace. It can be described, perhaps, as a peculiar use of convention, one that still contains deeper philosophical concerns and an earnest attempt at understanding even the smallest building blocks of the social fabric and the way we create meaning. In this regard, although it is constructed in a more conventional manner, the novel will still seem familiar to readers acquainted with the kind of thinking about the large through the small that Davis has made her trademark.


The title of the novel, Wait, Blink, comes from a story in the book about a woman who was lost in the wilderness and survived by using the light on her cell phone to signal for help: “Wait, blink, survive.” Her use of a cell phone as a semaphoring system of the simplest kind can be read as a stand-in for the more complex communications and signaling systems being set into motion by the characters in the novel. 

For it’s all about interpretation, in a novel where the romantic misunderstandings, and thus the fate of the many characters, hinge on interpretations of Sofia Coppola’s Lost in Translation, Quentin Tarantino’s Kill Bill 2, and other similar references. 

One of the main characters in the book is Sigrid, a student who’s writing an essay on a ubiquitous phenomenon exemplarily expressed in Sofia Coppola’s film: “she’s started to notice that whenever women are supposed to come across as fragile and vulnerable in films or literature, they’re always wearing oversized men’s shirts, with bare legs. And they often also have tousled hair.” Trying to understand the aesthetic underlying this trope, and why it makes her so uncomfortable, leads Sigrid to some pretty complex situations with male friends and potential lovers. Just as a seemingly innocent discussion about the role of Uma Thurman’s character, The Bride, in Quentin Tarantino’s Kill Bill 2 turns explosive enough to cause a couple’s break-up.


The main love triangle in the book is that between the writer Kåre, his ex-girlfriend Wanda, and his new love interest, the younger (by two decades) Sigrid, who decorates her room with posters of literary theorists and struggles to escape the seemingly endless labyrinth of her own thoughts. Still, a deep “will to connect” is Sigrid’s ideal, one she struggles to live by. Whereas the man of her dreams, Kåre, lives by the maxim “Just be yourself!” Kåre is upset when Sigrid (as Wanda before her) does not conform to his ideas of what that self should be like: assertive, self-assured, stating opinions loudly and clearly. Turns out the universality of that ideal is not as obvious as Kåre thinks: 

But, Sigrid had said on the phone, what if being careful is part of being natural? If shouting and screaming is not the way one does things? Her mouth had been a little dry. Then you have to change that, Kåre said.”

An investigation into the paradoxical imperative “Just act natural!” follows, as each of the romantic storylines take unexpected turns, and the questions of interpretation, meaning, connection and communication become dazzlingly complex, making two people discussing a Tarantino movie read like a crash course in language philosophy. 

Wait, Blink was itself made into a movie, Women in Oversized Men’s Shirts, in 2015, and film is a leitmotif throughout the book: the narrator speaks in terms of zooming in and out of different character’s perspectives. When trying to describe the novel, comparisons with movies easily come to mind. Just as the wager presented by Queen Elizabeth in Tom Stoppard’s Shakespeare in Love centers on whether a play can adequately represent “the very truth and nature of love,” so Øyehaug’s romantic comedy is a philosophical inquiry into the question of whether it is possible, in writing, in thinking—and more acutely, in everyday communication with the people we care about—to convey “a perfect picture of inner life,” as the subtitle boldly asserts in the tongue-in-cheek style characteristic of a novel using a hyperbolically omniscient narrator to full effect. 

At one point, for example, we follow a salmon swimming from the seabed off Greenland to the coast of Norway and with this journey transporting the reader from one plot line to another. As the narrator follows the salmon further and further, the story takes a deep dive into the origins of photosynthesis in the ocean depths 3.7 billion years ago, thus coming close to the beginning of “what we simply have to call ‘life’” before breaking things off with a light shrug: 

But now we have well and truly digressed, even though it’s a beautiful thought: that we’re extremely close to the essence of lifehere, the answer to a couple of humongous mysteries, but unfortunately we’ve only brought along a limited amount of oxygen to sustain us for our stay on the seabed and must concentrate on our real reason for being here: to see the salmon swim, with its inbuilt navigation system, all the way to its small river in northwestern Norway, where the fishmonger’s daughter’s father is standing one Sunday, his only day off, in 2002, fishing for salmon.

The passage is representative of the whimsical, digressive yet serious style of the novel, and the range of topics covered by it: from golf books to “the essence of life,” from Tarantino to Dante, it’s all equally worth a moment of curious observation for our omniscient narrator’s gentle probing into the world of human beings, of salmon, of rocks on the seabed, and of romantic daydreams. Fictions about the dream life of President George W. Bush or the childhood of literary theorist Paul de Man also dot the main narrative, ensuring a constant infusion of unexpected perspectives.

A footnote near the end tells us the narrator’s voice is really a small choir: the dual voices of Dante’s Beatrice and Cervantes’ Dulcinea, classic literary counterparts to the modern-day mirages of vulnerable women in oversized men’s shirts. In Øyehaug’s novel, women created as male fantasies take on a life of their own—and an agency infused with humor and a playful attitude towards most things in life, including storytelling, feminism, and literary history. 

In one chapter we even see Dante himself asking Virgil whether he has lost his way when he trips on something in the snow, digging away at it until he finds the heads of sinners frozen in time. They appear to be Sigrid, Kåre, Wanda, the fishmonger’s daughter, etcetera, people we know intimately but whom Dante has never seen, concluding: “This isn’t where we’re meant to be!” before hurrying off with Virgil.

Even though “a perfect picture of inner life” might be an unattainable ideal, the stories of the meetings between these characters become proof that it is possible at least to partially convey what is on one’s mind and once in a while experience “one of those moments so rarely shared between two people: when both have naked eyes.” Whether or not communication is perfect is not the question, the novel seems to tell us: less-than-perfect communication is communication nonetheless. At its core Wait, Blink can be read as a gentle warning against the dangers of skepticism gone rogue, embracing a will to communicate, while being fully aware of all the obstacles inherent in language and in the inevitable separateness of minds. 

A brief note on the translation: As I had read the novel in Norwegian when it originally came out in 2008, I was initially slightly thrown off by the translation. After a few hiccups in the early chapters—overly direct translations of everyday Norwegian phrases that seemed forced or too offbeat in English to fit the down-to-earth style of the original—the translation found its pace and tone, and a few chapters in it felt as easy to read as the original.

Overall Wait, Blink is a thoroughly enjoyable novel, one that delves into eternal questions regarding human communication, love, and the mysteries of infatuation, with a distinct philosophical attitude, in a form of storytelling so seemingly mild and pleasant it could almost be considered beach reading. 

© Ane Farsethås. All rights reserved.

Like what you read? Help WWB bring you the best new writing from around the world.